GIDA AMBALAJ MALZEMELERİ VE GERİ DÖNÜŞÜMÜ

2009-05-10T23:53:00.000-07:00

GIDA AMBALAJ MALZEMELERİ VE GERİ DÖNÜŞÜMÜ

01. Giriş
02. Çöp Ve Katı Atıkların Geri Kazanılması
02.01. Geri Kazanım ve Geri Dönüşüm
02.02. Geri Dönüşümün Yaraları Nelerdir
02.03. Çöplerin Geri Kazanılması
02.04. Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
02.05. Karışık Halde Bulunan Atık İçerisindeki Farklı Materyallerin Ayrılması
02.06. Geri Dönüşüm Uygulama Aşamaları
03. Ambalaj
03.01. Ambalajın Tarihçesi
03.02. Ambalajın Görevleri
03.03. Gıdaların Ambalajlanması
03.04. Ambalajdan Beklentiler
03.05. Ambalaj Maddelerinin Seçimini Etkileyen Etmenler
03.06. Ambalaj Üzerindeki İşaretler
04. Gıdaların Ambalajlanmasında Kullanılan Materyaller
04.01. Cam Ambalajlar
04.01.01. Cam Ambalajların Özellikleri
04.01.02. Cam Ambalaj Tipleri
04.01.03. Cam Ambalajın Bazı Kalite Özellikleri
04.01.04. Geri Kazanılabilir Cam ve Cam Mamulleri
04.01.05. Geri Kazanılamayan Cam ve Cam Mamulleri
04.01.06. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü
04.02. Kağıt Ambalajlar
04.02.01. Kağıt Çeşitleri ve Kağıt Esaslı Ambalajlar
04.02.02. Kağıt Ambalaj Atıklarının Geri Toplanması
04.02.03. Kağıt Ambalajların Geri Dönüşümü
04.02.04. Türkiye’de ve Dünya’da Kağıt Ambalajların Geri Dönüşümü
04.03. Metal Ambalajlar
04.03.01. Gıdalarda Kullanılan Metal Ambalajlar
04.03.02. Metal Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
04.03.02.01. Alüminyum ambalaj atıklarından ısı enerjisi elde edilmesi
04.04. Plastik Ambalajlar
04.04.01. Plastik Ambalajların Geri Dönüşümü
05. Yasal Düzenlemeler
05.01. Türkiye’de Genel Durum
05.02. Avrupa’da Genel Durum
05.02.01. Avrupa Birliği Aday Ülkelerinin Ambalaj Direktifi ile Uyum Konusundaki Çalışmaları
05.02.01.01. A.B. Aday ülkelerinde ambalaj ve geri kazanım yasalarındaki uyum durumu
05.02.02. Avrupa’da Yapılan Çalışmalar ve Uygulamalar
05.02.03. Ambalaj ve Ambalajlı Atık Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönergesi
06. Sonuç
07. Kaynaklar

01. Giriş
Artan nüfus, yaşam standartlarının yükselmesi, sanayileşme, kentleşme gibi olguların sonucunda ambalajlanmış gıda maddelerine duyulan ihtiyaç artmaktadır. Ne var ki gıda üretimi ülkelere, ülkelerin coğrafi özelliklerine, ülkenin gelişim düzeyine bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Gıda üretiminin yetersiz kaldığı ülkelerde insanlar gıdaya daha rahat erişebilme ve gıdayı daha uzun süre muhafaza edebilme ihtiyacı duymaktadır. Buda gıdanın ambalajlanarak muhafaza edilmesinin önemini arttırır.

Gelişmiş ülkelerin bir çoğu katı atıklarla ilgili sorunlarını halletmiş olmalarına rağmen, ekonomik açıdan gelişmekte olan ülkelerin bir çoğunda bu konu önemli bir problem olmaya devam etmektedir. Çevresel bilinci gelişmiş ülkelerde katı atıklar konusunda hazırlanmış olan yasal düzenlemeler ve yürütülen uygulamaların özünde, olabildiğince az atıklı üretimin desteklenmesi ve bunun üretiminden başlanarak tüketimin son halkasına kadar tasarlanması, katı atıkların hammadde veya başka amaca yönelik olarak yeniden kullanılması toprak, hava, su ortamına ve canlılara zarar vermeyecek şekilde nihai bertarafın

Sayfa 02

2009-05-10T23:51:00.000-07:00

gerçekleştirilmesi esasları vardır. Bu esasların uygulanması amacıyla geliştirilen sisteme de “ KATI ATIK YÖNETİMİ” denir. Katı atık yönetimi; toplama, taşıma, transfer istasyonları ve katı atık uzaklaştırma sistemlerinin bir bütünüdür [5].

02. Çöp ve Katı Atıkların Geri Kazanılması
Çevremizde gördüğümüz çöp aslında atılması gereken, değersiz çöp değildir, o çöpün içinde gördüğünüz bir çok madde , tekrar hammadde olarak kullanılabilir, değerlendirilebilir [1].

Çöpün içindeki geri kazanılabilir maddeleri ayrı toplamak ve değerlendirmek ile, ekonomiye hammadde olarak kazandırmanın yanı sıra, bu atıkların çöp depolama yerlerinde işgal edecekleri yerlerden tasarruf yapmış oluruz [1].

02.01. Geri Kazanım ve Geri Dönüşüm
Genel bir sonuç olarak belirtmek gerekirse, 1970’lerde hız kazanan doğayı koruma ve kirlenmesini önleme çabalarının en etkili yollarından birinin, yenilenemeyen doğal kaynaklardan tasarruf etmek olduğunun 1980’lerin ortasından itibaren genel kabul görmesi, bu alanda tüm dünyada önemli girişimlerin başlatılmasını sağlamış, başta ambalaj malzemeleri olmak üzere atık haline gelmiş tüm değerlendirilebilir malzemelerin, malzeme ve/veya enerji biçiminde geri kazanımı birçok ülkenin hedefi haline gelmiştir [2].

Ülkemizde de konuya ilişkin kamuoyu bilinci ve duyarlılığının her geçen gün arttığı görülmektedir. Bu faaliyetlere yeni bir hukuki düzen getirme doğrultusunda, 1991 yılında yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, KAKY’ne göre yasal zorunlu kotalar ile dar kapsamda başlatılan çalışmalar, bazı AB üyesi ülkelerde olduğu gibi ambalaj atıklarına özgü yeni yönetmelik ile 2004 yılından itibaren daha geniş bir kapsama ve kaynağında ayrı toplama hedefi ile ileri bir aşamaya ulaşmıştır [2].

Türkiye’de de belediyelerce toplanmakta olan atıkların yaklaşık yedide birini oluşturan ambalaj atıkları, düzenli atık depolama alanları için önemli bir maliyet kalemidir. Çöp dağlarının tehdidi altındaki hava, su ve taş küreler, orman ve tarım arazileri ile deniz, göl ve akarsu ekosistemleri; her ne kadar teorik olarak yenilenebilir doğal kaynak olarak sayılsalar da, kaynağın kendini yenileme kapasitesinin üstündeki aşırı kullanımlarla oluşan yoğun kirlilik sonucu kendini yenileyemediğinden yok olmaktadır [2].

02.02. Geri Dönüşümün Yararları Nelerdir?
• Doğal kaynaklarımız korunur. Kullanılmış ambalaj ve benzeri değerlendirilebilir atıkların bir hammadde kaynağı olarak kullanılması, yerine kullanıldığı malzeme için tüketilmesi gereken hammaddenin veya doğal kaynağın korunması gibi önemli bir tasarrufu doğurur. Doğal kaynaklarımız, dünya nüfusunun ve tüketimin artması sebebi ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle doğal kaynaklarımızın daha verimli bir şekilde kullanılması gerekmektedir [3].

• Enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm sırasında uygulanan fiziksel ve kimyasal işlem sayısı, normal üretim işlemlerine göre daha az olduğu için, geri dönüşüm ile malzeme üretilmesinde önemli bir enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm ile tasarruf edilen enerji miktarı atık cins ve bileşimine bağlı olarak değişmektedir. Örneğin bir alüminyum kutunun geri dönüşümü ile %90, kağıdın geri dönüşümü ile %60 oranında enerji tasarrufu sağlandığı bir çok uzman tarafından ifade edilmektedir [3].

• Atık miktarı azalır. Geri dönüşüm sayesinde çöplüklere daha az atık gider ve buna ek olarak bu atıkların taşınması ve depolanması kolaylaşır, çünkü artık daha az çöp alanı ve daha az enerji gerekmektedir [3].

• Geri dönüşüm ekonomiye katkı sağlar Geri dönüşüm sayesinde hammaddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır [3].

02.03. Çöplerin Geri Kazanılması
Katı atıklar toplandıktan sonra, çeşitli maddelerin ayrılması, temizlenmesi ve bazı sanayi kuruluşlarına ham madde olarak tekrar satılması, yeni imal edilen maddelerin pazarlanması çöplerin geri kazanılmasında ana gayedir. Çöplerin tekrar değerlendirilmesi ile:

1) Tabii kaynakların korunması ve kaynak israfının önlenmesi

Sayfa 03

2009-05-10T23:49:00.000-07:00

2) Uzaklaştırılacak katı atıkların miktarlarının azaltılması gerçekleştirilmiş olur. Tekrar kullanılabilecek maddeler: Kâğıtlar, metal parçaları, camlar ve organik bileşiklerdir.

Çöplerden ayrılan kâğıtlar, ambalaj kâğıdı ve karton kutu imalinde hammadde olarak çok kullanılır. Eski kâğıtların hammadde olarak kullanılması, gerekli odun miktarım ve dolayısıyla senede kesilecek ağaç miktarını büyük ölçüde azaltabilir. Bu itibarla kullanılmış kağıtların mutlaka değerlendirilmeleri gerekir [1].

Metal parçaları bilhassa sanayi atıklarından kolayca ayrılabilir ve değişik işletmelerde tekrar kullanılır. Bazı hallerde bu maddelerin kullanılması normal ham maddelerin kullanımına nazaran çok daha ucuz olabilir. Mesela katı atıklardan ayrılan alüminyumun işleme sokulması için gerekli enerji normal işlemler için gerekli olanın % 5 i kadardır [1].

Kırık cam parçaları tekrar kullanmak: bakımından son derece uygun malzemedir. Büyük ölçüde temiz olarak toplanan camların tekrar işletmeye sokulmaları çok kolaydır. Çöplerin geri kazanılması işlemlerinden, uzaklaştırmak üzere geri kalan atık miktarı normal uzaklaştırılması gereken atık miktarının % 10 u kadardır [1].

Parçalama işleminden sonra hafif kısımlar (plastik, kağıt v.b.) havalı ayırıcılar yardımıyla ayrılır. Hafif maddeler hava ile yukarı taşınırken ağır maddeler tabana çökelir. Metaller mıknatıslı silindir ile ayrılırken ufalanmış cam parçaları ızgara tabandan alınır. Metaller tekrar kullanılmak üzere satılır ve hafif maddelerin ekserisi ısıtma ve enerji temini için yakılır [1].

02.04. Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
Ambalaj materyallerinin geri dönüşümü denildiği zaman atık kağıtlardan yeni kağıt yağımı, kırık camlardan yeni cam şişelerin üretimi, metallerin ve plastiklerin bazı proseslerden geçirilerek yeniden kazanılması akla gelmektedir [4].

Belediyeler ve özel toplama şirketleri tarafından atık ambalaj materyalleri toplanır ve işleneceği yerlere gönderilir. En büyük atık ambalaj kaynakları süper marketler, restoranlar ve ofis binalarıdır [4].

Ekonomik faktörler ve çevresel düzenlemeler geri dönüşüm proseslerinin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Ayrıca ürünün hammaddesinden elde edilmesi geri dönüşüm prosesiyle kazanılmasından daha masraflıdır. Örneğin; alüminyumdan yapılmış bir malzemenin geri dönüşümü, alüminyum oksit veya hidroksitten alüminyum elde etmenin %5 i kadar, Çelik ve cam malzemeleri geri kazanmak için uygulanan proses bu malzemeleri maden ve silikadan elde etmenin %50 si kadar, Plastik malzemelerin geri dönüşümü hammaddesinden elde etmek için gerekenin % 10-15 i kadar bir maliyete sahiptir. Tüm bu ekonomik ve çevresel faktörler materyallerin geri kazanımının önemini arttırmaktadır [4].

02.05. Karışık Halde Bulunan Atık İçerisindeki Farklı Materyallerinin Ayrılması
İçerisinde kağıtların, cam malzemelerin, metal kutuların ve plastiklerin bulunduğu çöpler bir yerde toplanır (Şekil 1). Merkezi katı atık ayırma sisteminde (Şekil 2) kağıttan yapılmış materyaller elle ayırma yöntemi ile metal ve plastiklerden ayrılır. Daha sonra metal ve plastikler taşıyıcı kayışa doğru sürüklenirler be burada magnetik ayırma ve akım içerisinde döndürme prosesleri ile ayrılırlar. Magnetik ayırıcılar çelik ve alüminyumu plastik ve camlardan ayırır. En son olarak da yoğunluk farkı ve elle ayırma yöntemi ile cam malzemeler plastiklerden ayrılır (Şekil 3) (Tablo 1) [4].

Bu karışık halde bulunan malzemeler ayrıldıktan sonra işlenip tekrar kullanımlarının sağlanacağı yerlere gönderilir ve belirli proseslerde geçtikten sonra tekrar kullanılırlar. Ancak son zamanlarda kağıt ve cam ambalaj materyallerinin kolaylık geri kazanılması için özel toplama kutuları sokaklara yerleştirilmiş ve kağıt atıkların kağıtlar için ayrılan kutuya, cam atıkların da camlar için ayrılan kutulara atılması sağlanmıştır. Böylece bu malzemeler diğerlerinden ayrılmak zorunda kalmadan kolaylıkla ayırt edilebilmiştir. Bu yöntem daha ekonomik olmuştur [4].

02.06. Geri Dönüşüm Uygulama Aşamaları
1. Değerlendirilebilir atıkların (cam, metal, plastik ve kağıt/karton) diğer atıklar ile karıştırılmadan temiz bir şekilde ayrı olarak biriktirilmelidir.

2. Ayrı olarak biriktirilen bu atıklar, çöple karışmadan temiz bir şekilde belediyeler tarafından uygun araçlar kullanılarak ayrı toplanır.

Sayfa 04

2009-05-10T23:44:00.000-07:00

3. Kaynağında ayrı toplanan bu atıklar ayırma tesislerinde cinslerine göre (cam, metal, plastik, kağıt/karton olarak) sınıflandırılır. Bu üç işlem geri kazanım olarak tanımlanmaktadır.

4. Geri kazanılan atıklar tekrar işlenmek ve değerlendirilmek üzere geri dönüşüm işletmelerine sevk edilir. Geri dönüşüm işlemi her malzeme türü için farklı işlemlerden oluşur.

Katı Atık Oluşumu
Ambalajların artık kullanılmadıkları zaman atılması veya toplanmak için bir araya getirilmesidir.

Atık Biriktirilmesi, Ayrılması, Saklanması
Evlerde veya işyerlerinde, atıkların sınıflandırılması, ayrı çöplere konması ve toplanacak yerlere taşınmasıdır.

Katı Atıkların Toplanması
Biriktirilen atıkların daha büyük konteynırlara alınmasını ve boşaltılacağı yere kadar taşınmasıdır.

Atıkların Ayrılması, İşlenmesi, Şekil Değiştirmesi
Bu işlemler atık kaynağından uzakta uygulanır. Genellikle geri dönüşüm merkezleri, transfer istasyonları, yanma istasyonları ve atım (disposal) sitelerinde gerçekleşir.
Katı atık görülen işlemler şunlardır:
• Yığın Atıkların Ayrılması
• Boyutlarına göre ayrılması (öne makineyle sonra elle)
• Boyut küçültülmesi
• Mıknatısla metal maddelerin alınması
• Sıkıştırma ile hacim küçültülmesi
• Atıkların yakılması

Transfer Edilmesi, Taşınması
İşlem görmüş atıkların, atım (disposal) için taşınmasıdır.

İşlem Görmesi, Son Haline Gelmesi
Hangi halde olursa olsun; ister evlerden direk toplanan çöpler, ister geri dönüşüme girmeyen malzemeler, ister yakılmış katı atıklar olsun, hepsinin sonu katı atık atım (disposal) merkezleridir.

Buralar, mühendisler tarafından sadece katı atıklar için hazırlanmış alanlardır. Toprağa ve topluma herhangi bir zarar vermeyecek şekilde, örneğin fare ve böceklerin üreyemeyeceği, yer altı suların karışılmayacak biçimde tasarlanmışlardır.

Tablo 1.Geri Dönüşümlü Materyallerin Ayrılması(4)

Sayfa 05

2009-05-09T03:44:00.000-07:00

Şekil 1. Kaynakta Ayırma Yöntemiyle Geri Kazanılabilecek Katı Atıklar [5]

03. Ambalaj
03.01. Ambalajın Tarihçesi
İçine konulan ürünü, üretim aşmasından tüketiciye ulaşıncaya kadar, dağıtım zincirindeki dış etkenlerden koruyan, bir arada tutarak taşıma, depolama, dağıtım, tanıtma işlemlerini kolaylaştıran sargılar ve kaplar, çok eski zamanlardan beri günlük hayatımızın bir parçası oldu [6].

Şekil 2. Merkezi Katı Atık Ayırma Sistemi [5]

İlkel ekonomilerde ambalaj malzemesi olarak kullanılan tahta fıçı ve sandıklar, toprak kaplar, deri tulumlar ve çuvallar yeni materyallerin bulunarak kullanıma uygun ve ekonomik hale getirilmesi ile yerini karton, metal, cam, plastik malzemelere bırakmıştır. Önceden yalnız taşıma ve depolama amaçlı
kullanılan ambalaj zamanla bir başka fonksiyonu daha üstlendi, içindeki ürünün reklamını yapar hale geldi [6].

Şekil 3. Merkezi Katı Atık Ayırma Sisteminde Geri kazanılabilir Atıkların Ayrılması [5]

Sayfa 06

2009-05-09T03:42:00.000-07:00

Bugün ambalaj, tasarımı ile ürünün satış politikasının bir parçası olarak görülüyor. 1960 lı yıllarda ülkemizdeki ambalaj malzemeleri kağıt, karton, selofan, cam ve ahşaptan oluşuyordu. İhracatta tahta kutu ve sandıklar ile jüt çuvallar kullanılıyor, bunların dışındaki ambalajlar maliyeti artıran lüks malzemeler olarak görülüyordu. 1970 li yıllarla birlikte ambalaj sanayinin özellikle de ihracattaki önemi kavrandı [6].

Aynı dönemde pek çok ülkenin ambalajlama enstitüsü olduğu biliniyordu. Ülkemizde de 1977 yılında Ambalaj Araştırma Merkezi' nin kurulması çalışmaları başladı. Türkiye' de ambalaj sektörünün ilk gelişimi teneke kutu dalında oldu. Bu dönemde ilk kez kendi ürünlerini ambalajlamak için ambalaj üretimi yapan isletmelerin dışında yalnızca ambalaj üreten isletmeler kurulmaya başladı. Teneke kutu alanında yaşanan bu gelişme daha sonra karton ambalaj ve plastik ambalaj alanlarına da yayıldı [6].

1980' li yılların başında ise ülkemizde ilk kez pet sise üretilmeye başlandı. Su ambalajlamada kullanılmaya başlanan pet şişeler çok kısa süre içinde sıvı gıda maddelerinin ambalajlanmasında yaygın halde kullanılır hale geldi. Bu durum çok eski bir geçmişe sahip olan cam ambalajın pazar kaygısı ile teknolojisini yenilemesine neden oldu. Yine 1980 li yıllarda ithal edilen alüminyum kutu ülkemizde de üretilmeye başlandı [6].

Türkiye'de oluklu mukavva sanayinin kurulması da Seka' nın 1954 yılında İzmit tesislerinde ilk oluklu mukavva fabrikasını isletmeye açması ile gerçekleşti. Özel sektör, 1960 yılından sonra oluklu mukavva yatırımına ve üretimine ilgi duymaya başladı. Türkiye oluklu mukavva sanayiin en hızlı gelişme dönemi, 1981-1995 yıllar arasında oldu. Büyük kuruluşların bazlar 1981 yılından başlayarak gelişmiş teknolojiye dayanan yüksek kapasiteli yatırımlara yönelmiş, bazıları da ikinci ve üçüncü oluklu hatlarını isletmeye almışlardır [6].

Türkiye oluklu mukavva sanayinde yer alan tek kamu kurulusu alandan çekilmiştir. Bugün sektörde 5.000 den fazla firmanın faaliyet gösterdiği tahmin edilmekte olup resmi kayıtlara göre özel sektöre ait 910 fabrika 59 ilde faaliyet göstermekte ve sektörde 250 bini aşkın isçi istihdam edilmektedir [6].

03.02. Ambalajın Görevleri
Gıda sanayinde ambalaj; içine konulan ürünlerin, son tüketiciye, bozulmadan en az toplam maliyetle güvenilir bir şekilde ulaştırılmasını ve tanıtılmasını sağlayan bir araç olarak tanımlanabilir [1].

Ambalajın Görevleri:
a) İçindeki ürünü korumak
b) Dayanıklılığını arttırmak
c) Yükleme, boşaltma, stoklama ve kullanma kolaylığı sağlamak
d) Ürünü tanıtmak ve tüketiciyi satın almaya özendirmek

Günümüzde ambalaj ürünü sattıran en önemli öğe haline gelmiştir. Ambalaj satıcının yerini almış ve alıcıya ürünle ilgili bilgiler ileten müşteri ve ürün arasındaki iletişimi sağlayan bir özelliğe bürünmüştür. Kısaca ambalaj yalnızca içine konulan ürünü koruyan tamamlayıcı bir araç değil ürünün bir parçasıdır. Ambalaj ürüne kişilik katar. Ayrıca renk ve biçim özelliğiyle albenisinde kazandırır. Ambalaj ürünün kürküdür. Genelde ambalaj; iç ambalaj ve dış ambalaj olmak üzere iki ana gruba ayrılabilir. Gıdaların ambalajlanmasında kullanılan özellikle iç ambalaj niteliği son derece önemlidir [1].

03.03. Gıdaların Ambalajlanması
Gıda sanayi içinde ambalaj sanayinin çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu önem ambalajın besin maddelerini dış etkilerden korumasında taşıma, depolama, dağıtım, tanıtma gibi pazarlama işlevlerini kolaylaştırılmasından kaynaklanmaktadır. Ambalajlamanın gıda sanayin de önemini arttıran bir diğer etmende besin maddelerinin halk sağlığı ile yakından ilgili olmasıdır. Besin maddeleri en iyi biçimde hazırlansa bile yanlış bir ambalajlama üretimi bozacağı gibi insan sağlığını da tehdit edecektir [1].

Genel olarak ambalajlama ülkelerin kalkınma ve yaşam standartlarına paralel bir gelişme gösteren son derece dinamik bir konudur. Ambalaj malzemesi ve paketleme makinelerindeki gelişmeler gıda sanayi ürünlerinin de gelişmesine yol açmıştır [1].

Sayfa 07

2009-05-09T03:41:00.000-07:00

Dış ticarette de ambalaj malın üretildiği ülkede ihracını ve dış pazarlarda rekabet şansını arttıran unsurların en önemlilerinden birisidir. Ambalaj hammaddelerinin (cam, metal, kağıt, plastik, ahşap vb) çeşitliliği ve değişik kombinasyonlarda kullanılabilmeleri nedeniyle ambalaj konusu, gıda üreticisinin, makine yapımcısının ve ambalaj sanayicisinin koordineli bir ekip çalışmasını gerektiren bir uzmanlık dalı haline gelmiştir [1].

03.04. Ambalajdan Beklentiler

Tüketicinin Ambalajdan Beklentileri
1- Ürün satış yerlerinde kolaylıkla tanınabilmelidir.
Ambalajın şekli ve rengi
Arana ürün için tipik olması
Üreticinin belirgin markası (logo)
2- Ambalaj üzerinde ürüne ilişkin bilgiler ve kolay okunabilir olmalıdır.
Miktarı
En az dayanma süresi (raf ömrü, muhafaza süresi)
Fiyatı
3- Şeffaf olmalıdır.
Ürün ambalaj aracılığı ile tanınabilmelidir
4- Kapağı özgün olmalıdır.
Değişmeyen miktar (porsiyon)
Kaliteyi koruyucu ürün muhafaza
Ellenmeye karşı güvence
5- Şekli uygun olmalıdır.
6- Elle kolay tutulabilir, kalımlı (stabil), çarpmalara dayanıklı, kırılmaya karşı güvenli
7- Üst üste düzgün yığın oluşturabilme (satın almada ve evde)
8- Kolay açılıp tekrar kapanabilmelidir.
Özel bir güç ve araç gerektirmeksizin büyük hacimli olanlar tekrar kapatılabilir.
9- Ambalaj malzemesi gerektiği kadar kullanılmalıdır.
Hilesiz olma ve gereğinden fazla kullanılmama.
10- Çevreye uygun olmalıdır.
Tamamen boşaltılabilir
Yıkanıp durulanabilir.
Ambalaj materyalinin kimliğini belirten işaretleme
Tekrar kullanılabilir veya yeniden değerlendirilebilir
Çöp kaplarında az yer kaplama

Ticarette Ambalajdan Beklentiler:
1- Boyutları standartlaştırılmış olmalıdır
Paketlemeye ve yüklenmeye uygun, az yer kaplama
Kolay ve düzgün istiflenebilir
2- Üründe kalite kaybı olmaksızın depolanabilir olmalıdır.
Yüksek nemli koşullarda da
Değişen sıcaklıklarda da
Etkin ve yoğun aydınlık koşullarda da
3- Depoda kolaylıkla ayırt edilebilir niteliklerde olmalıdır. Koli ambalajı da reklam etkili kullanılabilmelidir.
Sergileyici (teşhir edici) olarak
Montajlanabilir tabla, tepsi vb olarak
4- Porsiyon ambalajların fiyatlarını etiketlere basma, işaretleme mümkün olmalıdır.
5- Ürünün özelliklerine uygun doğru ambalajlama yapılmalıdır.
Kalite kaybı olmaması
Fire tehlikesi bulunmaması
Yasal kural ve kısıtlamalara uygun olması
6- Özgünlüğünü güvence altına almalı, korumalıdır.
İçindeki ürüne her hangi bir olumsuz işlem uygulanması olanaksız
Porsiyonda değişiklik yok (ağırlık, nicelik )
7- Geri alma yada geri vermede sorun olmamalıdır.
Üreticini veya Ambalajlayanın Ambalajdan Beklentileri:

Sayfa 08

2009-05-09T03:39:00.000-07:00

8- Ambalaj fizyolojik bakımdan kusursuz ve tehlikesiz olmalıdır.
Ambalaj malzemesi yasal kurallara uygun
Ambalaj malzemesi ürüne uygun
9- Ambalajlanan ürüne ve ambalajlama işlemine uygun özgün özellikler içermelidir.
Fiziksel – kimyasal inert (etkisiz)
Mikrobiyolojik kusursuz
Havası alınabilir, gazlama işlemi yapılabilir.
Dondurulabilir
Pastörize veya sterilize edilebilir, kaynatılabilir.
Işıktan koruyucu, ışığa dayanıklı.

03.05. Ambalaj Maddelerinin Seçimini Etkileyen Etmenler
Genel olarak; gıdaların ambalajlanmasında her biri farklı özellikte olan çeşitli maddeler kullanılmaktadır. Gıda ambalaj maddeleri seçiminde etkili etmenler şöyle sıralanabilir:

a) Gıda maddeleri özelliklerine göre oksijen, ışık, koku ve ısı gibi etmenlerin etkisiyle mikrobiyolojik, biyolojik, kimyasal ve fiziksel bozulmalara uğrarlar. Neme duyarlı ürünlerde depolama sırasında ürün ile çevre arasında nem alış – verişi olur.bu nedenle patates cipsi gibi neme çok duyarlı gıdaların nem geçirmeyen ambalaj malzemeleri ile ambalajlanması gerekmektedir. Yağ ve yağlı gıda maddeleri oksijene karşı duyarlıdır. Işık oksijenin etkisini hızlandırır. Bu nedenle oksijene duyarlı gıda maddelerinin oksijen geçirgenliği çok düşük olan ve ışık geçirmeyen malzemelerle ambalajlanması gerekir. Işığa karşı duyarlı tereyağı, süt, bira, bisküvi gibi ürünlerde baskılı yada koyu renkli ambalaj malzemeleri kullanılmalıdır. Aromalarını yitirmeleri istenmeyen ürünlerde ise aroma geçirmeyen filimler kullanılmalıdır [1].

b) Ambalaj malzemesi ve ürün birbirine tam olarak uygun olmalıdır ve birbirine zarar vermemelidir.

c) Ambalaj üzerinde içerdiği ürünün özellikleri ve kullanılmasıyla ilgili bilgiler bulunmalıdır.

d) Ambalaj, içindeki ürünü normal koşullarda koruyabilecek kadar özelliklere sahip olmalıdır. Maliyeti düşürmek için belirli bir risk altında ekonomik ambalaj seçilir.

e) Ambalaj tasarımı [1].

03.06. Ambalajlar Üzerindeki İşaretler

1. Geri Dönüşüm veya geri kazanım: Bu işaret ambalajın geri dönüşümlü veya geri kazanımlı olduğunu gösterir.

2. Geri dönüştürülmüş maddeden elde edilmiş ürünler: Bu işaret ürünün geriye dönüştürülmüş maddeden elde edildiğini gösterir

3. Bu işareti kullanan ambalaj ürün üreticisi kuruluşlar Türkiye'de atıkların geri kazandırılmasına ÇEVKO Vakfı Üyesi olarak katkıda bulunuyor, geri dönüştürülebilen ambalaj kullanıyor [3].

04.Gıdaların Ambalajlanmasında Kullanılan Materyaller ve Geri Dönüşümü

04.01. Cam Ambalajlar
Üretimi yaklaşık 4000 yıl öncelerine uzanan camın ilk kullanımı süs eşyası olarak başlamış. Şekillendirme olanaklarının giderek artmasıyla da çeşitli ev eşyası, şişe, kavanoz, pencere camı ve gözlük camı gibi değişik alanlara yayılarak gelişimini sürdürmüştür [7].
Camın hammaddesi silisli kumdur. Cam silis kumunun çeşitli katkı maddeleri ile birlikte yüksek sıcaklıklarda eritilerek şekillendirilmesinden meydana gelir. Cam ambalajlar içine konulan ürünün görülebilmesi nedeni ile tercih edilen bir ambalaj çeşididir. Cam şişe ve kavanozların önemli bir hammadde kaynağı kullanılmış cam şişe ve kavanozlardan oluşmaktadır. Bu nedenle cam şişe ve kavanozların geri kazanımına yardımcı olmak için cadde ve sokaklardaki cam kumbaraları kullanılmalıdır. Bu şekilde toplanan cam şişeler kırılır ve yıkama ve öğütme işlemlerinden sonra cam fırınlarına yüklenir. Diğer taraftan çoğu kez kahverengi renkte olan depozitolu şişeler ise temizlenerek

Sayfa 09

2009-05-09T03:37:00.000-07:00

tekrar doldurulur. Camın geri dönüşümü ülkemizde çok uzun yıllardır yapılmakta olup yaklaşık her üç şişeden biri geri kazanılabilmektedir Yeni cam ambalaj üretiminde geri dönüştürülmüş cam kullanılarak büyük ölçüde enerji tasarrufu sağlanabilir [7].

Gıdaların ambalajlanmasında kullanılan normal bir camın ortalama bileşimi şu şekildedir [7].
Silisyum dioksit (SiO2) : % 69-75
Kireç (CaO) : % 9-13
Soda (Na2O) : % 13-17
Aleminyum oksit(Al2O3) : % 0,5-2,5

04.01.01. Cam Ambalajların Özellikleri
Cam Ambalajların Olumlu Özellikleri

Cam, bir ambalaj malzemesi olarak sahip olduğu olumlu özellikler nedeniyle gıda ve içecek sektöründe çok yaygın ölçüde kullanılmaktadır. Belli başlı bu olumlu özellikleri aşağıda kısaca belirtilmiştir [1].

Sert, sağlam ve kimyasal açıdan inert bir malzemedir. İçine konulan gıda ve içecek ile hiçbir etkileşim olmaz; zamanla aşınmaz ve bozulmaz.
Renkli olduklarında ürünü belirli düzeyde ışık etkisinden korur.
Gaz, su buharı, koku ve sıvı geçirgenliği yoktur.
İçine konulan ürün görülebilir. Böylece tüketici satın aldığı mal hakkında bilgi sahibi olur. Ayrıca üretici, iyi bir sınıflandırma, doldurma gibi önlemlerle malını daha kolay satabilme olanağına kavuşabilir.
Isıl dayanımı yüksektir. Sterilize edilebilir.
Biçim değiştiremez
İç basınç ve düşey yüklere dayanıklıdır.
Teneke kutulara göre daha kolay açılabilir.
İçindeki ürün tüketildikten sonra başka amaçlarla da kullanılabilir.
Çeşitli biçim, büyüklük ve renkte yapılabilir.
Vakum dolum ve kapama yöntemine uygundur.
Makinelerde yüksek dolum kapasitesine ulaşılabilir.

Cam Ambalajlarım Olumsuz Özellikleri
Ağırdır, taşımada sorunlara yol açabilir
Kırılgandır, darbe, ısıl şok ve aşırı iç basınç gibi etkilerle kırılabilir.
İçini gösterdiğinden; üreticinin ayıklama, sınıflandırma ve doldurma gibi işlemlerde çok özenli davranılması gerekir. Bunlar maliyeti arttırıcı etkenlerdir.
Camın ışık geçirmesi içerdiği gıdanın renginin bozulmasına neden olabilir.
Camın en olumsuz özelliği, çeşitli etkilerle kolaylıkla kırılabilmesidir. Özellikle camın kimyasal bileşimi, cam kabın şekli, şekillendirmede uygulanan sıcaklık ve süre ile diğer üretim aşamalarına camın kırılma niteliği üzerinde etkili olmaktadır. Ancak cam ambalajın diğer malzemelere göre dezavantajı gibi görülen kırılma dayanıklılığı ve ışık geçirme özellikleri, gelişen teknolojiye koşut olarak önemli ölçüde iyileştirilebilmiştir [1].

04.01.02. Cam Ambalaj Tipleri
Camdan yapılan gıda ambalajları beş grup altında toplanabilir.

a) Şişeler: Biçim açısından en yaygın kullanılan ambalaj kaplarıdır.sıvı ve yarı sıvı gıdalar için uygundur.

b) Kavanozlar: Geniş ağızlı cam kaplardır. Sıvı, yarı sıvı, küçük parçalı, toz, granüller ve viskoz gıdalar için kullanılırlar. Kapasite ve ağız ölçülerine göre tanımlanırlar.

c) Bardak Tipi Düz Ağızlı Kaplar: Reçel, marmelat, jöle ve ezme gibi gıdaların ambalajlanmasında kullanılan boyunsuz ağız kısımları gövdesinden daha geniş ve düz olan kaplardır.

d) Damacalar: Büyük hacimli şişelerdir. Boyun ve ağız kısımları dardır. Kapasiteleri 3 – 15 lt arasında değişir. Yükleme boşaltmada kolaylık sağlamak ve korumak için koruyucu dış ambalajıyla birlikte kullanılırlar.

04.01.03. Cam Ambalajların Bazı Kalite Özellikleri

Sayfa 10

2009-05-09T03:36:00.000-07:00

a) Kimyasal Dayanıklılık: Camın su, asit, baz ve tuz çözeltilerinin veya sürede atmosferik koşulların yol açabileceği kimyasal etkilere karşı dayanma gücüne kimyasal dayanıklılık denir. Kimyasal dayanıklılık özellikle serum ve ecza şişeleri için önemlidir [1].

b) Isıl Genleşme, Ani Sıcaklık Değişimine (Isıl Şok ) Dayanımı: Isıl genleşme özelliğinin cam şekillendirme işlemlerinde belli bir önemi vardır. Şişe camının 42 – 60 oC lik bir ısıl şoka dayanması gerekir. Diğer deyişle sıcaktan – soğuğa sıcaklık sıçramasının 42 oC den daha fazla veya soğuktan sıcağa sıcaklık sıçramasının ise 60 oC den daha yüksek olmaması istenir [1].

Ani sıcaklık değişikliklerine dayanıklılık özellikle yıkama, pastörizasyon ve sıcak dolum gibi işlemler için önemli bir kalite faktörüdür. Bu dayanıklılık camın kalınlığı arttıkça azalmaktadır [1].

Herhangi bir cam ambalajın ısıl şoka dayanımı basit bir test ile belirlenebilir. Bu amaçla cam ambalajlar su ile doldurularak önce sıcak suya daldırılır. Yaklaşık 5 dakika bekletilir. Sonra sıcak sudan çıkarılarak 15 sn içinde soğuk su banyosuna aktarılır. 30 sn de soğuk suda bekletilir. Belirtilen işlemler sonunda cam kaplarda çatlama olmamalıdır. Sıcak – soğuk su banyoları arasındaki sıcaklık farkı 42 °C dir [1].

Isıl şoklar kırılmayı önlemede en önemli seçenek, cam kabın iç ve dışındaki sıcaklık derecesi farkını 42 oC nin altında tutmaktır. Örneğin 90 oC de sıcak doldurulacak bir cam ambalajın önceden en az 50 oC ye ısıtılmış olması gerekir [1].

c) İç Basınç Dayanımı: İçinde yiyecek veya içecek bulunan kapalı çam ambalajlarda iç basıncın artmasına aşağıdaki etkenler yol açmaktadır;

Sıcaklık yükselmesi

Dondurma

İçeceklerin gazlanma işlemi

Sıcaklığın yükselmesi, cam kaptaki sıvı gıdanın genleşmesine ve ayrıca kaptaki gaz ve buharların (hava, su buharı, CO2) kısmi basıncının artmasına neden olur. Ancak camın genleşmesi aynı ölçüde gerçekleşmediği için iç basınç artar. İşte bu tip basınç artışlarından kaynaklanabilecek sakıncaları önlemek amacıyla kapta belirli bir oranda “tepe boşluğu’nun bırakılması gerekir.

Sıvı gıdanın bileşimi yanında, ambalajda bırakılan tepe boşluğu oranı da iç basınç düzeyini etkiler. Başka bir deyişle sıcaklık artışının yol açtığı iç basınç tepe boşluğu oranına bağlı olarak ( % 1-10) değişir [1].

d) Darbe Dayanımı: Camın mekanik çarpmalara karşı dayanıklılığı da taşıma ve benzeri bakımdan önemli bir kalite faktörü oluşturur. Cam ambalajların darbe dayanımı her bir mm cidar kalınlığı için en az 0.890 kg olmalıdır [1].

e) Dikey Eksende Sıkıştırma Dayanımı: Kapatma makinelerinde şişeye yüklenen dikey kuvvette dayanımda önemlidir. Hidrolik işlemlerde ölçülen dikey sıkıştırma dayanımı; mantar tıpalı şişelerde en az 200 kg, kapsül kapaklı şişelerde en az 800 kg olmalıdır [1].

f) Renk: Cam yüzeyine gelen ışığın bir kısmı doğrudan absorbe edilir. Diğer bir kısmı ise yansır. Absorbe edilen ışığın bir kısmı diğer yüzeyden yansır ve geri kalanı da camdan geçer. Camın ışık geçirgenliği camdan geçen ışığın cama gelen ışığa oranıdır. Cam ambalajlar içindeki ürünlerin özellikle ultraviyole (mor ötesi) ışınlarda korunabilmesi için veya estetik bir görünüm vermek amacıyla renklendirilirler. Cama yeşil veya bal renk vermek üzere harmana konan kimyasal maddelere melanj maddeleri denir. Ülkemizde bal rengi cam üretiminde pirit ve kok kömür kullanılır [1].

04.01.04. Geri Kazanılabilir Cam ve Cam Mamulleri
Pet Şişeler
Kavanozlar
Bardaklar

Sayfa 11

2009-05-09T03:23:00.000-07:00

Ayrı biriktirme sırasında camdan olmayan kısımlar cam toplama kaplarına atılmamalıdır. Atılan cam malzemelerin içi boş olmalıdır. Yoksa içindeki kalıntılar çürür, kokuşur ve hijyenik sorunlar yaratabilir.

Etiketler önemli değildir. Cam eritilirken, tamamen yok olurlar.

Cam toplama kumbaralarına şişeleri atarken dikkatli olmak zorundayız, ki ilerde renklerine (yeşil, kahverengi, renksiz ) göre ayırım yaparken zorluk çıkmasın.

Ayrı toplama için uygun kumbara geliştirme çalışmaları çeşitli ülkelerde sürmektedir.

04.01.05. Geri Kazanılmayan Cam ve Mamulleri
• Ampul ve florsan lambaları
• Pencere camları, cam yapı malzemesi
• Aynalar
• Optik camlar, ısıya dayanıklı camlar
• Telli camlar

Çok yollu şişelerle veya cam kaplarla alış veriş yapılmalı, kullan at tüketim davranışı terk edilmelidir.

Eğer ürünleri çok yollu ambalajlar içinde almak mümkün değil ise o zaman cam yerine tekrar değerlendirme olanağı olmayan plastik kaplarda ve / veya süt ve meyve sularının ambalajlandığı blok ambalajlarda alın [1].

04.01.06. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü
Camlar genellikle elle ayırma yöntemi ile plastik ve kağıtlardan ayrılırlar. Elle ayırma yöntemi ile camlar renklerine göre de ayrılır (Şekil 4). Kırılmamış olarak ayrılan veya depozitolu şişeler sağlam oldukları için ait oldukları firmalara geri gönderilirler ve buralarda şişeler yıkanıp, kurutulduktan sonra tekrar kullanılırlar. Yeniden kullanımı mümkün olmayan renksiz camlar yıkanıp öğütüldükten sonra cam fabrikalarında tekrar işlem görerek yeni ürün haline gelir (Şekil 5). Kırık cam parçaları ise yol yapımında, binaların yapımında kullanılan tuğlalarda, sentetik tahta ürünlerin yapımında ve peteğimsi yapıya sahip olan malzemelerin izolasyonunda ‘camdan-yün’ denilen şekli ile kullanılır [4]. Şişe-Cam Grubu, bayileri kanalı ile her yıl yaklaşık 65-70 bin ton atık cami işleyerek tekrar geri kazanıyor. Cam şişe kazanım oranı %36 [3].

Şekil 4. Cam Ambalaj Malzemelerinin Niteliklerine Göre Ayırımı [5]

Sayfa 12

2009-05-09T03:14:00.000-07:00

Şekil 5. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü [5]

04.02. Kağıt Ambalajlar
Kağıt ve karton en çok kullanılan ambalaj malzemesi türüdür. Değerlendirilebilir nitelikli atıkların ağırlık olarak yarısından fazlasını kağıt ve karton oluşturmaktadır. Kağıdın hammaddesini selüloz adı verilen madde oluşturur. Selüloz son derece kıymetli bir madde olup kaynağı ormanlarımız ve özel yetiştirilen bitki türleridir. Bu nedenle, belki de en kıymetli atık cinsi kağıt ve kartondur. Kağıt ve karton atıkların sağlıklı bir şekilde geri kazanımını sağlamak için, diğer tüm atıklarda olduğu gibi, bu atıklarında temiz şekilde toplanması ve cinslerine göre ayrılması şarttır. Kağıt ve karton atıkların geri dönüşümü ile de önemli ölçüde enerji tasarrufu sağlanır [3].

Meşrubat ve içecek kartonları süt ve meyve suyu gibi içeceklerin ambalajlanmasında kullanılır. Bu ambalajların %80’i kağıt ve az bir oranı da plastik ve alüminyumdan oluşmaktadır. Bu malzeme sayesinde süt ve meyve suyu gibi özellikle güneş ışığına karşı çok duyarlı olan içecekleri saklama süresi daha uzun olabilmektedir. Meşrubat ve içecek kartonları olarak adlandırdığımız bu ambalaj türü de geri dönüştürülebilir. Bu tür içecek kartonlarının atıkları küçük parçalara ayrılır ve yüksek ısıda preslenerek dayanıklı levhalar haline getirilir. Geri dönüşüm işlemi sonucunda bu levhalardan masa, sandalye ve dolap gibi mobilyalar üretilebilir veya inşaat sanayinde yardımcı malzeme olarak kullanmak mümkündür [3].

04.02.01 Kağıt Çeşitleri ve Kağıt Esaslı Ambalajlar
Kağıt esaslı ambalajlar beş grup altında toplanır. Bunlar;
Sargılık kağıtlar
Karton kutular
Oluklu mukavva kutular
Viol
Polistirenli kutular

Sargılı Kağıtlar:
¨ Kroft Kağıtlar: Genellikle iğne yapraklı yumuşak ağaçlardan elde edilen dayanıklı bir kağıt çeşididir.

Sayfa 13

2009-05-09T03:12:00.000-07:00

¨ Taklit Kroft Kağıtlar: Kroft kağıdı kadar dayanıklı olmamakla beraber ucuz olmaları nedeniyle kfoft kağıdı yerine kullanılabilir.
¨ Süfit Kağıdı: Üzerine baskı yapılabilir. Daha çok küçük torba, poşet yapımında etiket olarak ve folyo laminasyonlarında kullanılır.
¨ Parşömen Kağıdı: Parşömen kağıtlar kokusuz, tatsız, yğ ve suya dayanıklı saf selüloz kağıtlardır. Yağlı bisküvi ve diğer unlu mamuller, tereyağı, margarin, peynir, taze ve kızarmış balık, kırmızı ve beyaz ambalajlanmasında geniş ölçüde kullanılır.
¨ Taklit Parşömen Kağıdı: Et, sosis, salam gibi yüksek oranda yağ içeren gıdaların, tereyağı ve margarinlerin ayrıca kokunun muhafazasında da olanak verdiğinden kahve, hazır çorba vb. ve nem geçirmez özelliği olduğundan hem yağ hem su oranı yüksek gıdaların ambalajlanmasında kullanılırlar.
¨ Hutpak Kağıdı: Düşük gramajlı ve dayanıklı bir kağıt olup daha çok meyve ve sebzelerin ambalajlanmasında kullanılır.
¨ Neme Dayanıklı Kağıtlar: Nemli koşullarda uzun süre özelliklerini koruyabildiklerinden özellikle balık ve et ambalajı olarak uygundur.
¨ İpek Kağıtlar: Kolaylıkla bükülebilen ve hava geçirgenliği çok yüksek olan malzemelerdir. Özellikle limon portakal gibi ürünler için sargılık olarak kullanılır.

04.02.02. Kağıt Ambalaj Atıklarının Geri Toplanması
Kağıt atıkların mavi renkli torbalarda biriktirilmeleri gerekmektedir. Bu torbalar, yetkililerce belirtilen zamanlarda dışarıya konulmalı veya mavi renkli kağıt konteynırına atılmalıdır (Şekil 6) [8].

Mavi renkli kağıt konteynırına atılacak maddeler şunlardır:
• Gazete, dergi ve mecmualar
• Defter, kitaplar, kataloglar, prospektüsler
• Kartonlar (katlanarak konulmalıdır)
• Formlar, bilgisayar kağıtları
• Sigara paketlerinin sadece kağıtları
• Plastik içermeyen bisküvi, çikolata, sakız gibi maddelerin sadece kağıtları
• Not kağıtları ve temiz kağıt torbalar.

Mavi renkli kağıt konteynırına atılmaması gereken maddeler de şunlardır:
• Kaplamalı kağıtlar, tetrapak örneğinde olduğu gibi
• Kısmen gümüşlü kağıtla kaplı olan kağıtlar (çikolata kağıdı, v.s.
• Yağ ve su geçirmez kağıtlar (pergament kağıdı, aydınger , v.s.)
• Kirlenmiş kağıtlar (yiyecek bulaşmış, hijyenik kağıt v.b. )
• Karbon kağıdı
• Eski duvar kağıtları
• Plastik veya alüminyum ile kaplanmış kağıtlar
• Plastik emdirilmiş paket zarfları, yollama çantaları v.d.
• Tüm diğer özel kağıtlar (filtre kağıtları, yapıştırma bantları ).
O halde sadece evimizde ve iş yerinde yukarıdaki dört gruba giren kağıtları ayırmak yeterli olacaktır.
• Kağıt kutusu kullanımında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlar ise şöyle sıralanabilir:
•Evlerde özellikle kağıtları toplayabilecek bir kağıt kutusu bulundurulmalıdır. Bu, ayrımın daha kolay yapılabilmesini sağlayacaktır.
• Kartonlar kağıt kutusuna katlanmış bir biçimde atılmalıdır. Aksi takdirde karton oldukça fazla yer kaplayacaktır.
• Kağıt kutular sürekli kapalı tutulmalıdır. Kutuya yağmur suyu girmemelidir. Çünkü nemli kağıdın geri kazanılması mümkün değildir.
• Kağıtlar kutuya sıkıştırılmamalıdır.

04.02.03.Kağıt Ambalajlarının Geri Dönüşümü
Buruşturulmuş, bükülmüş kutuların ve diğer kağıt ambalaj materyallerinin geri dönüşümünde proses basamakları şunlardır;
• Hamur haline getirme (pulping)
• Yüksek yoğunluklu çözelti ile temizleme
• Kabaca ve ayrıntılı biçimde inceleme
• Santrifüjlü temizleme
• Liflerine ayırma
• Rafinasyon

Sayfa 14

2009-05-09T02:57:00.000-07:00

Pulping işlemi ile materyaller suda yayılmış halde bulunan liflerine ayrılıyor. Yüksek yoğunluklu temizleme ile çivi, tırnak gibi büyük ve kalın parçalar ayrılıyor. Santrifüj temizleme ile yapışkan maddeler ayrılırken, liflerine ayırma işlemi ile kısa ve zayıf lifli kısımlar uzun ve güçlü liflerden ayrılıyor. Rafinasyon ile de istenilen yoğunluk, uzama, yüzey düzgünlüğü gibi özellikler elde ediliyor. Ayrıca kostikle yıkama ile eski, buruşturulmuş kağıt materyallerin lif özellikleri düzeltiliyor. (Şekil 7) [4].

Tetra Pak ambalajları pek çok açıdan “çevreci ambalaj” sıfatını hakketmektedir. Tetra Pak ambalajları, yüzde 100 geri dönüştürülebilen malzemelerden üretilir. Kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları genel olarak iki temel yöntemle geri dönüştürülür. Bunlardan ilki kağıt geri kazanımı yöntemidir ve Tetra Pak karton ambalajların içerisindeki kağıt elyafının geri kazanılarak değişik kağıt ürünleri elde edilmesi anlamına gelir. İkinci yöntem ise yonga levha yöntemidir. Bu yöntemde kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları 10 – 15 mm boyutunda küçük parçalara ayrılarak ısı ve basınç altında preslenir ve çeşitli kullanım alanları olan yonga levhalar üretilir. Kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları kulakları açılarak yassı hale getirilerek normal hacimlerinin altıda biri kadar yer kaplayabilmektedir. Tetra Pak ambalajlarının boş, dolu veya kullanılmış olarak sevk edilmesi fosil yakıt kullanımı, egzoz gazlarının emisyonu ve sera etkisi gibi çevreyi olumsuz etkileyen ögeleri en aza indirir [9].

04.02.04. Türkiye' de ve Dünya’ da Kağıt Ambalajlarının Geri Dönüşüm
Türkiye’deki kağıt-karton tüketim miktarı 2003 yılı için 2.846 ton olup, bu miktar 2002 yılındaki tüketim miktarımız olan 2.486 tona göre %14 artmıştır. Aynı dönem ile ilgili mamul kağıt karton ithalat miktarı 369 ton artış göstererek 1.031 tondan 1.400 tona ulaşmıştır. İhracat miktarımıza bakıldığında ise; 2002 yılında 188 ton iken, 2003 yılında 173 tona gerilediği görülmektedir [10].

Tablo 2. Türkiye’de kullanılan atık kağıt miktarı (Ton )

Tablo 2 incelendiğinde; kriz yılı olan 2001 yılı hariç, atık kağıt tüketiminin genel olarak arttığını görmekteyiz. Kullanım miktarı her geçen gün artan atık kağıdın yurt içerisinde toplanan miktarı 2002 yılında 1.036 ton iken, 2003 yılında 190 ton artış göstererek 1.226 tona yükselmiştir. Bu da 2003 yılı için % 43 lük bir geri dönüş oranına tekabül etmektedir. İthalat yönünden baktığımızda ise; 2002 yılında toplam 186.000 ton olan rakam 2003 yılında 123 ton azalarak 63 tona düşmüştür [10].

Görüldüğü gibi, atık kağıt ülkemiz için çok değerli bir hammadde kaynağı olup, toplama oranının da ihtiyaca paralel olarak ilk aşamada en azından %50 seviyelerine yükselmesi gerekmektedir. Üretilen kağıt-karton’un bir kısmının geri kazanılması mümkün olmadığı göz önüne alınırsa 2/3 lük geri dönüş oranı (%65) en yüksek verim olarak kabul edilmelidir. Genellikle %50-65 oranı oldukça iyi bir değerlendirme sayılmaktadır. Örnek vermek gerekirse, Avrupa Birliği ülkeleri içersinde Almanya %72, Avusturya % 69, Hollanda %64, İsviçre %63, İsveç’te ise % 55 ortalama ile en yüksek geri dönüş oranına sahip ülkelerdir. Ancak, atık kağıt toplama oranının yüksekliği ile birlikte asıl önemli olan toplanan kağıdın kaliteli olmasıdır. Atık kağıt kalitesinin iyileştirilmesi ve kullanım alanlarının arttırılması, ülke ekonomisi bakımından kaçınılmazdır [10].

Yıllar itibarı ile baktığımızda kullanılan kağıdın geri dönüşüm oranları her yıl belirli bir miktarda artmakta olup, son dört yılın istatistik rakamı Tablo 3 deki gibidir.

Tablo 3. Kağıdın Geri Dönüşüm Oranları
Tablo 4. Türkiye’de Kağıt Üretimi

Sayfa 15

2009-05-09T02:51:00.001-07:00

Tablo 4 deki rakamlar, mamul kağıt karton yönünden, Türkiye’nin ithalatının giderek arttığını göstermekte olup, gelecek beş yılla ilgili büyüme hedeflerini de göz önüne aldığımız takdirde, bu konuda yatırımların gecikmeksizin yapılabileceği açık olarak görülmektedir [10].

Şekil 6. Atık kağıtlardan Yeniden Kağıt Eldesi [5]

Şekil 7. Karton Meşrubat İçecek Ambalajlarının Geri Dönüşümü (5)
04.03. Metal Ambalajlar
Metal yeryüzü tabakasını oluşturan çeşitli minerallerin işlenerek saflaştırılması sonucunda üretilir. Metaller değişik element ve elementlerin bileşiminden oluşurlar, ve bu elementlerin adı ile anılır. Ambalaj endüstrisinde en çok kullanılan metaller teneke ve alüminyumdur. Günlük hayatımızda sık olarak kullandığımız yağ tenekeleri konserve kutuları ve meşrubat kutuları metal ambalajlara örnek olarak verilebilir. Metallerin geri dönüştürülmesi ile her çeşit metal malzeme üretilebilir [3].

Metal, yılda yaklaşık 2 milyon ton civarında hurda metal toplanarak geri kazanılıyor. Hurda demir/çelik kullanımı bu alandaki en büyük miktarı oluşturuyor. Evsel atıklar arasında ise alüminyum içecek kutuları önemli bir ham madde ve enerji kaynağı. Ecomelt her yıl yaklaşık 5 bin ton içecek kutsunu geri dönüştürüyor. Yaklaşık 5 bin civarında alüminyum kutu ise yurt dışına ihraç ediliyor [3].

Sayfa 16

2009-05-09T02:34:00.000-07:00

Gıda sanayinde kullanılan metal kaplar değişik metallerden veya bunların kombinasyonlarından yapılmaktadır. Bunların bazıları aşağıda verilmiştir

04.03.01. Gıdalarda Kullanılan Metal Ambalajlar
Kalay kaplamalı çelik kaplar (teneke kaplar)
Gıda sanayinde en çok kullanılan ambalaj malzemesi teneke kaplardır. Tenekenin kalınlığı 0,22 – 0,32 mm dir . yüzeyinin kalayla kaplanması suretiyle gıda maddesinin çelikle teması kesilir. Kalay kaplamanın etkinliği şu faktörlere bağlıdır [7].
• Kaplama kalınlığı
• Kaplamanın homojen olması
• Uygulanan kaplama yöntemi
• Çelik tabakanın bileşimi gıdanın çeşidi

Lakla kaplı çelik kaplar
Koyu renkli gıda maddeleri (vişne, üzüm v.s. ) teneke kaplara konduğu zaman bir süre sonra renkte ağarma görülür. Bu kalayın renk maddelerini etkilemesinin bir sonucudur. Ayrıca sterilizasyon sırasında gıda maddesinde bulunan kükürt, tenekedeki çelik ile FeS (demir sülfür) meydana getirerek renkte kararma olmaktadır. Asit gıdalar (turşu gibi ) tenekede korozyona neden olabilirler. Bu durum tenekedeki kalayın üzerini organik maddelerden oluşan ve lak denen bir madde ile kaplamakla büyük ölçüde önlenebilir. Tenekelerin kaplanmasında kullanılan laklar 5 ayrı grup altında toplanabilir [7].
• Oleoresin (yağlı reçine ) lakları
• Fenolik (phenolik ) laklar
• Vinil (vinyl )laklar
• Epoksi (epoxy ) laklar
• Akrilin (acrylic )laklar

Tablo 5 incelendiğinde değişik gıda ürünlerinde kullanılan lak tipleri ve tipik kullanım alanları görülebilir.

Krom kaplamalı çelik kaplar
Çelik üzerine kalaydan başka da kaplama maddeleri kullanılabilir. Bunların başında krom ve krom oksit gelir. Hatta krom oksit üzerine yeniden gıdaya uygun bir başka kaplama maddesi de kullanılabilmektedir. Bu kaplamalar kalaydan çok daha incedir (4 – 860 mg /m2) ,fakat koruyuculuğu aynıdır. Kalaysız çelik kaplar , bira ve gazlı içeceklerin kutulanmasında ve şişe kapsüllerinde geniş oranda kullanılırlar [7].

Alüminyum kaplamalı çelik kaplar

Sayfa 17

2009-05-09T02:23:00.001-07:00

Alüminyum kuvvetli vakum altında buharlaştırılarak çelik levha üzerine kaplanır. Alüminyum kaplama kalınlığı yaklaşık 0,76 mikrondur [7].

Alüminyum kaplar
Metal kutu materyali olarak çelikten başka son zamanlarda Alüminyum da fazlaca kullanım alanı bulmuştur. Alüminyum hava koşullarına karşı daha dayanıklıdır , hafiftir ve kolay şekillendirilir [7].

Ancak asitlere karşı hassas olması nedeni ile aynı kalınlıktaki kalaylı çeliğe kıyasla daha dayanıksızdır ve en öneklisi de lehimlenmesi zordur [7].

Alüminyumun Ambalajlamada Kullanılması
Gıda sanayinde alüminyumun kullanımı son 25 yılda oldukça yaygınlaştırılmıştır.Alüminyumun tercih edilme nedenlerini sıralayacak olursak [11];
- Mikroorganizma içermemesi
- Buhar ve gaz geçirgenliğinin olmaması, dolayısıyla paketlenen gıda maddelerinin nemlenmemesini, su kaybının önlenmesini sağlanır.
- Yağ ve yağlı maddelere yapışmaması sebebiyle yağ endüstrisinde tercih edilmesi
- Değişik dalga boylarındaki ışınları yansıtarak ışın etkisiyle maddelerin bozulmasını önlemesi
- Kolayca boyanabilmesi
- Tenekeyle karşılaştırıldığında daha hafif, şekillenebilir olmaları sebebiyle tercih edilirler. Ancak bu anlatılanların yanında dezavantajlara sahiptirler.
- Fiziksel etmenlere karşı dayanıksız oluşları
- Korozyona uğramaları ve paslanmaları
- 20 mm den ince olduklarında oksijen ve su buharını geçirebilmeleri
- Pahalı bir metal olmaları
- Sağlık açısından zararlı olmaları
- Geri kazanımlarının ekonomik olmaması sebeplerinden son yıllarda çelik olanları tercih edilmeye başlanmıştır.

Alüminyum Ambalajların Kullanılma Şekilleri
Başlıca kullanım şekillerini sıralayacak olursak [11];
-Kutu, tüp, tava, tepsi ve fıçılar:Gıda sanayinde et konserveleri, meyve suyu ve konsantreleri, alkollü içeceklerin ambalajlanmasında kullanılır
-Alüminyum folyolar:Alüminyum folyodan şekil verilmiş paket kapları veya torbalar, poşet tarzında paketlerde kullanılırlar.
-Şekil verilmiş paket kapları:
-Alüminyum folyodan torba, poşet tarzında paketler
-Metalize filmler.

04.03.02. Metal Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
Metal ambalajlar belirli özelliklerine ve tiplerine göre ( manyetik özellik v.b.) merkezi katı atık ayırma sisteminde ayrılır (Şekil 8).

Çelik
Kalayla kaplanmış ve kaplanmamış çelikler olarak gruplandırılır. Bunlar magnetik ve magnetik olmayan fraksiyonla ayrılırlar. Magnetik fraksiyonda çelik, büyük elektromagnetik dalgalarla çöpten ayrılır. Magnetik olmayan fraksiyonda, hava ve su kullanılarak düşük yoğunluklu ametal forma veya yüksek yoğunluklu fraksiyon olan çinko, alüminyum ve bakıra dönüştürülürler (Şekil 9).
Kalaylanmış kutular geri dönüşüm prosesinden geçerken mutlaka kalay kısmı ayrılmalıdır. Çünkü %0.01 kadar kalay bile kalsa çelikte lekeler oluşacaktır ve işlemede zorluk çıkacaktır. Kalayı da sıcak kostik çözeltisi ve oksidantlarla muamele ederek çelik malzemeden ayırırız [7].

Alüminyum
Diğer atıkların da bulunduğu çöplerden alüminyum malzemeleri ayırırken ‘eddy-current’ denilen akımla döndürme prosesi uygulanır. Eddy-current ayırıcı elektromagnetik bir alan oluşturur ve çöpler bu alandan geçerken alüminyum ve demir içermeyen metal malzemeler burada bir hareket kazanırlar ve böylece de dışarı atılarak ayrılmış olurlar. Daha sonra da tekrar kullanımını sağlamak için işlenecekleri yerlere gönderilirler [4].

Sayfa 18

2009-05-09T02:09:00.000-07:00

04.03.02.01. Alüminyum ambalaj atıklarından ısı enerjisi elde edilmesi
Alüminyum ambalaj atıkları günlük hayatımızda sigara paketi yaldızı, uzun ömürlü süt ambalajı, çeşitli çikolata, hazır gıda, vb paketlenmiş ürünlerin kullanımı sonunda "çöp" kutularında birikir [12].

Avrupa'da her sene yaklaşık bir milyon ton alüminyum ambalaj sektöründe kullanılıyor. Bu miktarın %60'ını meşrubat kutusu (can) ve kaplar gibi sert veya yarı-sert ambalajlar oluştururken, %40'ını da esnek (flexible) ambalaj olarak tanımlayabileceğimiz, alüminyum folyo ile kağıt veya plastik folyonun birleşiminden oluşan ambalaj tipi oluşturuyor [12].

Ambalaj atıkları iki yol ile ekonomiye geri kazandırılabilir: 1) Geri Dönüşüm (recycling), veya 2) Enerji kaynağı olarak kullanmak.

Geri Dönüşüm, sert ve yarı-sert alüminyum ambalaj atıklarının (meşrubat kutusu, kaplar vb.) geri kazanılmasında kullanılıyor. Tüm evsel atıklar inkinerasyon ile yakıldığında, yakılma sonrasında, atıklar arasında bulunabilecek alüminyum "eddy-akım" metodu ile diğer atıklardan ayrılarak, Geri Dönüşüm prosesi için ayrılıyor.

Esnek (flexible) ambalajlar ise, "enerji kaynağı", bir başka deyişle "yakıt" olarak ekonomiye geri kazandırılıyor.Alüminyumun kolay okside olması "inkenerasyon" işlemi sonucunda yüksek enerji eldesi sağlamaktadır.

Şekil 9. Metal Kutunun Geri Dönüşümü (5)

İnkinerasyon Sırasında Açığa Çıkan Enerji
Evsel katı atıkların inkinerasyonunda, 6-20 mikron kalınlığında alüminyum folyo içeren esnek alüminyum ambalaj atıklarının tamamı okside olur.

Alüminyum Folyo İnkinerasyon İşleminde İyi Bir Yakıttır
Tipik evsel katı atıklar (çöpler) ortalama olarak %1-1,5 alüminyum içerirler. Bunun da %40'ı esnek (flexible) plastik+alüminyum malzemedeki, 6-20 mikron kalınlığında olan folyo halindeki alüminyumdur. İyi işletilen bir inkinerasyon tesisinde bu folyo alüminyumun tamamı yanar (okside olur) ve ısı enerjisini verir [12].

Sayfa 19

2009-05-09T01:59:00.000-07:00

04.04. Plastik Ambalajlar
Plastik, petrokimya sanayinde, petrol esanslı ürün veya yan ürünler ile doğal gazı ham madde olarak kullanıp bunların kimyasal dönüşümleri ile elde edilen önemli madde gruplarından birisidir [13].

Hafif olmalarının yanında; paslanmaz, korozyona uğramaz olmaları, yüksek ısı ve elektrik izolasyonu sağlamaları, kolay hasara uğramamaları, esnek ve yumuşak olmaları ve kolay şekil verilebilme gibi özellikler, plastikleri vazgeçilmez paketleme malzemesi yapmıştır [13].

Plastik ürünler; kimyasal yapısı ve kullanım alanları göz önüne alındığında, termoelastik plastikler, termosed plastikler alaşımlar ve termoplastikler gibi birçok türleri bulunmaktadır. Ayrıca, plastikleri, geri kazanıldığında; eritilerek yeniden işlemeye elverişli olan termoplastikler ve eritilemeyen termosetler olarak iki ana guruba ayırmak da mümkündür [13].

Bu türlerin başlıcaları PET (Polietilentetraftalat), PVC (Polivinilklorür), PP (Polipropilen), PS (Polistren) ve PE (Polietilen)’dır. Bu isimler, ambalajların değişik kimyasal yapılarından kaynaklanmaktadır. Şimdi hep birlikte bu plastik türlerine bakalım
• Polietilen (PE) Evlerimizde en çok kullandığımız plastik türüdür. Çamaşır suyu, deterjan ve şampuan şişeleri, motor yağı şişeleri, çöp torbaları gibi birçok kullanım alanı vardır. Geri dönüştürülmüş PE’den deterjan şişeleri, çöp kutuları ve benzeri ürünler üretilebilir.
• Polivinilklorür (PVC) Su ve sıvı deterjanların, bazı kimyasal maddelerin, sağlık ve kozmetik ürünlerinin ambalajlarında kullanılır. Kullanılmış PVC ambalajlarından kirli su boruları, marley ve çeşitli dolgu malzemeleri üretilir.
• Polipropilen (PP) Polipropilenden deterjan kutularının kapakları, margarin kapları gibi ambalaj malzemeleri üretilir. Ayrıca dayanıklı olması ve geri dönüştürülebilirliği nedeniyle otomotiv sektöründe de önemli bir kullanım alanı bulmaktadır. Geri dönüştürülmüş PP’den sentetik halı tabanı, çeşitli plastik oyuncak ve kırtasiye malzemeleri üretilir.
• Polistren (PS) Evlerden kaynaklanan ambalaj atıkları içerisinde en az rastlanan ambalaj türüdür. Yoğurt ve margarin kaplarında yoğun olarak kullanılan polistrenin geri kazanımı, PE ve PP de olduğu gibi yaygın bir şekilde yapılmaktadır.
• Polietilentetraftalat (PET) PET genellikle su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir. Atık PET’ler, sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak değerlendirilebilir.

Çevreye dost plastik ambalaj üretimi
Bozunabilir plastikler konusunda çeşitli firmalar üretim lisansına sahiptirler. Gerek fiziksel mukavemetlerinin düşük olması gerekse üretim maliyetlerinin yüksek oluşu bozunabilir plastiklerin yaygın olarak kullanılmalarını engellemektedir [13].
Çevreye dost plastik ambalaj üretimi için şu hususlar ön plana çıkmaktadır [13].
• Plastik ambalaj malzemesini birim mamul ürün başında azaltılması: Örneğin şişirme kalıplama yöntemiyle elde edilen iki litrelik pet şişeler İngiltere’ de eskiden 63 gram iken, şimdi 50 gram olarak üretilmektedir.
• Biyolojik olarak bozunabilen plastik yapılması: Örneğin nişasta, selüloz veya mikroorganizmalarda üretilen ve biyolojik olarak bozunabilen plastikler gibi. Ancak bir alanda oluşan havasız ortam koşulları sebebi ile, bilinen plastikler kadar yavaş bozunabilmektedir.
• Fotokimyasal olarak bozunabilen plastiklerin üretilmesi; diğer bir değişle ışığa hassas monomerlerle, polimerlerin modifiye edilmesi: Örneğin; Japonya ’da Okura Industrial Co. Ltd ’ in pazarladığı torbalar güneşin UV ışınları ile bozunmaktadır.
• Çeşitli plastik karışımlarının üretilerek, bunların çok amaçlı olarak kullanılabilmesi, ayrıca koekstrüzyon ürünlerine ağırlık verilerek ambalajlanan ürünlerin raf ömürlerinin uzatılması.

Dünyada üretilen petrolün %4 kadarı plastik üretiminde kullanılmaktadır. Bu %4 petrolden elde edilen plastiğin %20-25 kadarı ambalaj sektöründe kullanılmakta, bunun da %50 kadarı dayanıklı ambalajları ( plastik variller, bidonlar, çöp kutuları ) oluşturmakta, geri kalanı da Türkiye ’deki çöp kompozisyonundaki yerini almaktadır [13].

Plastiklerin ; doğada parçalanmaları için geçen ömürleri [ LCA ] (Life Cycle Assesment), genellikle ağaç ve kağıda göre yüksek, cam, demir, alüminyum, nikel gibi inorganik yapıda ki malzemelere göre de çok

Sayfa 20

2009-05-09T01:45:00.001-07:00

düşüktür. Bu sebeple, plastiklerin geri dönüşümü ve enerji olarak atıkların değerlendirilmesi konularındaki araştırma ve geliştirme çalışmaları hız kazanmıştır [13].

Plastikler tabiatta ancak fiziksel olarak parçalanabilmekte ve ömürleri 100 yılın üzerinde olmaktadır. Ayrıca hem plastik tüketimindeki artış ve hem de bunların kullanılma sürelerinin kısa olması dolayısı ile atılan atık miktarında da artışlar olmaktadır [13].

Ham petrol , doğal gaz gibi yenilemeyen kaynaklar plastik üretimi için azaltılmakta , oluşan zararlı gazlar hava , su ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Plastik yandığında, çok tehlikeli bir madde olan ve sera etkisi yaratan dioksin ortaya çıkar. Yapışkan filmler gibi bazı plastikler, vinil klorid içerdiklerinden kanserojendir ve gıdalarla etkileşime geçebilir. Bazı plastiklerin geri dönüştürülmesi mümkün olsa da , çok sınırlıdır [13].

Paketlemede kullanılan malzemelerin hammadde giderleri; cam için %25, plastikler için yaklaşık %50 ve metaller için %70-80 oranındadır [13].

Plastikler ayrıca paketleme oranlarını da azaltır. Yani daha az malzeme ile daha fazla şey paketlemek mümkündür. Mesela, bir kilo kadar plastik malzeme ile 27 kilo kadar bir sıvıyı (meyve suyu, soda veya suyu) ambalajlamak mümkündür. Oysa aynı miktarda sıvıyı ambalajlamak için 1,5 kilo kadar alüminyum, 4 kilo kadar çelik veya 13-14 kilo kadar cam malzemeye ihtiyaç duyulur [13].Aynı işi daha az malzeme ile yapmak, aynı zamanda malzemenin hem üretilmesi hem de işlenmesi için kullanılan doğal kaynakların korunması, tasarruf edilmesi anlamına gelir. Nitekim kağıtla karşılaştırdığımızda plastik malzeme aynı işi görecek kadar kağıt malzemeden çok daha az toplam üretim enerjisi gerektirir. Bir de bir iş görecek plastik malzeme miktarı aynı işi görecek diğer malzeme miktarlarından daha az olacağı için üretilmesi kadar taşıması da kolay ve ekonomik olmaktadır. Kısacası plastikler paketlemeyi çok daha verimli bir hale getirirken tabii kaynakları da korurlar. Çok az miktarda plastik ile çok miktarda ürün ambalajlanabilir. 0,6 g PP film ile 80 g çikolata, 1,2 g PE torba ile 1 kg meyve, 1,5 g PP film ile 100 g çikolata, 6 g köpük EPS kap ile 1 kg et, 4 g PE film ile 210 g sosis, 35 g PE şişe ile 1 L süt, 36 g Pet şişe ile 1 L gazlı içecek ambalajlanabilmektedir [13].

04.04.01. Plastik Ambalajların Geri Dönüşümü
Merkezi katı atık ayırma sistemine gelen plastik atıklar türlerine ve kullanılacak dönüşüm yöntemine göre ayrılır (Şekil 10). Plastik materyallerin geri dönüşümü için üç yöntem kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi parçalanmış halde bulunan plastiklerin yeniden işlenmesidir ki bu şekilde elde edilmiş olan bir ambalaj materyali halen tüketicinin kullanımına sunulmamıştır. İkinci yöntem ise plastik malzemenin fiziksel olarak temizlenmesi ile geri kullanımıdır. Üçüncü yöntemde de polimerlerin kimyasal yapıları değiştirilmektedir. Bu yöntemde genellikle monomerlere doğru bir depolimerizesyon olmaktadır ve bu monomerlerden yeni polimerler üretilmektedir. Bu yöntemle elde edilen plastik malzemelere örnek; pet şişelerdir (Şekil 11) [13].

Geri dönüşüm sayesinde ham maddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır. Polietilen ve polipropilen türü plastik atıklar küçük ölçekli çok sayıda işletme tarafından geri kazanılıyor. Yılda yaklaşık 150-200 bin ton civarında atık plastik işlenerek geri dönüştürülmektedir. Atık PET şişeler ise SASA tesisinde tekrar elyaf olarak değerlendirilmektedir. Her yıl 10 bin ton PET şişe geri kazanılmaktadır [13].

Plastiği geri dönüştürme çalışmaları plastiğin kullanımına paralel olarak son yıllarda birkaç kat artmış ve hızla yaygınlaşmıştır. Nitekim 1990 ile 1996 yılları arasında çöpe atılan plastik malzeme miktarı bu geri dönüşüm çalışmaları sayesinde ağırlıkça %20 civarında azalma göstermiştir [13].

Şekil 10. Plastik Ambalaj Malzemelerinin Türlerine Göre Ayrımı [5]

Sayfa 21

2009-05-09T01:31:00.000-07:00

05.Yasal Düzenlemeler

05.01. Türkiye’de Genel Durum

05.01.01. Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrollü Yönetmeliği Taslağı

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı;
a) Çevresel açıdan belirli kriter, temel koşul ve özelliklere sahip ambalajların üretiminin sağlanması,
b) Ambalaj atıklarının çevreye zarar verecek şekilde doğrudan ve dolaylı bir şekilde alıcı ortama verilmesinin önlenmesi,
c) Öncelikle ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi, önlenemeyen ambalaj atıklarının tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım yolu ile bertaraf edilecek miktarının azaltılması,
d) Ambalaj atıklarının yönetiminde gerekli teknik ve idari standartların oluşturulması ve buna yönelik prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların belirlenmesini sağlamaktır.

Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik, kullanılan malzemeye (plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit ve benzeri.) ve kaynağına (evsel, ticari, işyeri) bakılmaksızın ülke içinde piyasaya sürülen bütün ambalajları ve ambalaj atıklarını kapsar.

Hukuki Dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik 11.08.1983 tarih ve 18132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 1 ve 3 üncü maddelerinde öngörülen amaç ve ilkeler doğrultusunda bu Kanunun 8, 11 ve 12 nci maddeleri ile 08.05.2003 tarih ve 25102 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 1 ve 2 nci maddelerinde belirtilen amaç ve görevler doğrultusunda Kanunun 9 ncu maddesinin (d), (h), (o), (p), (s) bentlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar
Madde 4- Bu yönetmelikte geçen,
Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını;

Sayfa 22

2009-05-09T01:29:00.000-07:00

Ambalaj: Her türlü ürünün; tüketiciye veya kullanıcıya ulaştırılması aşamasında, taşınması, paketlenmesi, korunması, saklanması ve satışa sunumu için kullanılan herhangi bir malzemeden yapılmış tüm ürünleri,

Satış ambalajı (Birincil ambalaj): Herhangi bir ürünü tüketiciye veya nihai kullanıcıya ulaştırmak amacıyla satış noktasında sunulan, bir satış birimi olarak tanımlanan ve ürünle birlikte satın alınan ambalajı,

Dış ambalaj (İkincil ambalaj): Birden fazla sayıda satış ambalajını bir arada tutacak şekilde tasarlanmış, üründen ayrıldığında ürünün herhangi bir özelliğinin değişmesine neden olmayan ambalajları,

Nakliye ambalajı (Üçüncül ambalaj): Satış veya dış ambalajın taşıma ve depolama işlemleri sırasında zarar görmesini önlemek; ürünün üreticiden satıcıya nakliyesi sırasında taşımayı kolaylaştırmak ve depolama işlemlerini sağlamak amacıyla kullanılan ambalajları (Taşıma ambalajı karayolu, demiryolu, deniz yolu ve hava yolunda kullanılan konteynırlarını kapsamaz),

Kompozit: Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajı,

Ambalaj atığı: Piyasaya sürülen ürünlerin tüketimi sonucu oluşan satış, dış ve nakliye ambalajlarının bu Yönetmeliğin amacı doğrultusunda toplanması, tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi, geri kazanılması gereken ekonomik değere sahip atıklarını,

Ambalaj atıkları yönetimi: Ambalaj atıklarının belli bir sistem içinde kaynağında ayrı toplanması, taşınması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanılması, bertarafı ve benzeri işlemlerin tümünü,

Ambalaj atıkları yönetimi planı: Ambalaj atıkları yönetimi kapsamındaki faaliyetlerin çevre ile uyumlu şekilde gerçekleştirilmesine yönelik olarak yapılacak çalışmalar ile bu çalışmaların kimler tarafından nasıl ve ne zaman yapılacağını gösteren detaylı eylem planını,

Önleme: Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar; çevreye verdiği zararının, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, nitelik ve nicelik olarak azaltılmasını,

Tekrar kullanım: Ambalajın kendi yaşam döngüsü içinde tekrar kullanımının imkansız olacağı zamana kadar, toplama ve temizleme dışında hiçbir işleme tabi tutulmadan yeniden doldurulması veya aynı şekli ile aynı amaç için kullanım ömrünü tamamlayıncaya kadar kullanılmasını,

Geri dönüşüm: Ambalaj atıklarının bir üretim süreci içerisinde orijinal amacı veya başka bir amaç için yeniden işlenmesini (organik geri dönüşüm dahil ancak enerji geri kazanımı hariç olmak üzere),

Geri kazanım: Tekrar kullanım ve geri dönüşümü kapsayan, ambalaj atıklarının, fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemlerle bazı işlemlerden geçirilmek suretiyle geri dönüştürülmesini, yakılarak enerji edilmesini ve tekrar kullanılmasını,

Maddesel geri kazanım: Ambalaj atıklarının herhangi bir kimyasal ve biyolojik işleme tabi tutulmadan sadece fiziksel işlemlerden geçirilmek suretiyle (hammadde olarak) ekonomiye tekrar kazandırılmasını,

Enerji geri kazanımı: Yanabilir özellikte olan ambalaj atıklarının, ısı geri kazanımı amacıyla tek başına veya diğer atıklarla birlikte doğrudan yakılarak enerji üretiminde kullanılmasını,

Organik geri dönüşüm: Ambalaj atıklarının biyolojik olarak parçalanabilen kısımlarının kontrollü bir şekilde mikroorganizmalar aracılığıyla kompost veya metan gazı elde edilecek şekilde oksijenli veya oksijensiz ortamda ayrıştırılmasını,

Geri kazanım tesisi: Toplama-ayırma, geri dönüşüm, geri kazanım, kompost, yakma tesisi gibi ambalaj atıklarının çevreye verdikleri zararı azaltmak veya bu atıklardan yararlanmak amacı ile kurulan tesisleri,

Toplama ve ayırma: Ambalaj atıklarının toplanması ve cinslerine göre sınıflandırılarak ayrılmasını,

Sayfa 23

2009-05-09T01:26:00.000-07:00

Toplama ve ayırma tesisi: Ambalaj atıklarının toplandığı ve cinslerine göre sınıflandırılarak ayrıldığı tesisi;

Geri dönüşüm tesisi: Ambalaj atıklarının geri dönüşümünü sağlamak amacıyla kurulmuş tesisleri,

Ön lisans: Ambalaj atıklarını toplayıp ayırmak veya geri dönüştürmek amacıyla faaliyet göstermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulacak tesislerin projelerinin çevre ve insan sağlığına uygunluğunu gösteren belgeyi,

Geçici çalışma izni: Ön lisans verilen tesisler ile ambalaj atıklarını toplayıp ayırmak veya geri dönüştürmek amacıyla faaliyet göstermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulmuş olan tesislerin işletme aşamasında yönetmelik esaslarına uygun çalıştığını belgelemek amacıyla Bakanlığın denetimi altında faaliyet göstereceği belgeyi,

Lisans: Geçici çalışma izni verilen toplama-ayırma ve geri dönüşüm tesislerinin, konu ile ilgili yeterli uzman ve teknik imkanlara sahip olduğunu, çevre ve insan sağlığı açısından her türlü önlemleri aldığını gösteren belgeyi,

Bertaraf: Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı ve zararsız hale getirilmesi işlemlerini,

Ekonomik işletmeler: Ambalaj üreticilerini, piyasaya sürenleri, dağıtıcıları ve satış noktalarını,

Hedef: Yönetmelik kapsamındaki ambalajların ağırlık olarak geri kazanılması gereken miktarının, piyasaya sunulan miktarına oranını,

Ambalaj üreticisi: Ambalaj malzemesi ve ambalajın kendisini üretenler ile ambalajın doğrudan üretildiği ürünü piyasaya sürenlere tedarik edenleri veya bu ürünleri ithal edenleri,

Piyasaya süren: Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalajlara dolum yapmak/paketlemek suretiyle piyasaya arz etmek üzere ürün üreten, iyileştiren, adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi; üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciyi ve /veya ithalatçıyı,

Piyasaya arz: Ambalajlanmış ürünün, tedarik veya kullanım amacıyla bedelli veya bedelsiz olarak piyasada yer alması için yapılan faaliyeti,

Yetkilendirilmiş kuruluş: Bu Yönetmelikte belirtilen geri kazanım hedeflerini ekonomik işletmeler adına yerine getirmek üzere Bakanlık tarafından yetki verilen ve kar amacı gütmeyen tüzel kişiliğe haiz kuruluşları,

Satış noktası: Toptan ve/veya perakende olarak ambalajlı ürünlerin satışını yapan 200 m² den büyük kapalı alana sahip mağaza, market, süpermarket, hipermarket ve benzeri satış yerlerini,

Geri kazanılabilir ambalaj sembolü: Ek-3 de verilen sembolü,
Ambalaj üreticisi müracaat formu: Ek-4 de verilen formu,
Piyasaya süren müracaat formu: Ek-5 de verilen formu,
Ambalaj komisyonu: Madde 40 da belirtilen komisyonu,

Genel İlkeler
Madde 5- Ambalaj atıklarının yönetimine ait ilkeler şunlardır;
a) Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar; çevreye verdiği zararın, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, miktar ve nitelik olarak azaltılması esastır.
b) Ambalaj üreticileri, ambalaj malzemesini tekrar kullanıma, geri dönüşüme ve geri kazanıma uygun şekilde üretmekle, bu üretimi 14 ncü maddede belirtilen ağır metal muhtevaları ile ilgili sınır değerlere ve

Sayfa 24

2009-05-09T01:24:00.000-07:00

Ek-1’de verilen Temel Koşullara uygun şekilde yapmakla yükümlüdürler.
c) Ambalajların üretim aşamasında üreticileri, dolum/paketleme aşamasında ise etiketlerinin piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi zorunludur.
d) Tek yönlü ambalaj kullanımının ve bunların atıklarının kontrol altına alınabilmesi amacıyla öncelikle tekrar kullanıma uygun ambalajlar tercih edilir.
e) Ambalaj atıklarının çevreye zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmesi ve düzenli depolama sahalarında depolanarak bertaraf'ı yasaktır.
f) Ambalaj atıklarının yönetiminden sorumlu kişi, kurum/kuruluşlar, bu atıkların çevre ve insan sağlığına olabilecek zararlı etkilerinin azaltılması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
g) Ambalaj atıklarının kaynağında en aza indirilmesi, üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması esastır.
h) Tüketiciler ambalaj atıklarını kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve toplama sistemine uygun olarak hazır etmekle yükümlüdürler.
i) Sağlıklı bir geri kazanım sisteminin oluşturulması için ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması esastır.
j) Ürünlerini ambalajlayarak piyasaya sürenler, bu ürünlerin kullanımı sonucu ortaya çıkan ambalaj atıklarının geri dönüşümünü ve geri kazanımını sağlamak ve bu amaçla yapılacak maliyetleri karşılamakla yükümlüdürler.
k) Ambalaj atıklarının yarattığı çevresel kirlenme ve bozulmadan dolayı ekonomik işletmeler kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar.
l) Ambalaj atıklarının yönetiminden kaynaklanan her türlü çevresel zararın giderilmesi için yapılan harcamalar kirleten öder prensibine göre bu atıkların yönetiminden sorumlu olan gerçek ve tüzel kişiler tarafından karşılanır.

İKİNCİ BÖLÜM

Bakanlığın Görev ve Yetkileri
Madde 6- Bakanlık,
a) Ambalaj atıklarının toplanması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı ve bertarafına ilişkin program ve politikaları saptamak, bu Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, idari tedbirler almak, gerekirse tebliğler yayımlamak ve gerekli denetimleri yapmakla,
b) Ambalaj atıklarının genel ve malzeme bazında geri dönüşüm/geri kazanım hedeflerini belirlemekle,
c) Bu yönetmelik ile yükümlülük verilen ekonomik işletmeler adına toplama, tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım çalışmalarını yapacak olan kurum/kuruluşların yetkilendirme esaslarını belirlemek, bu amaçla yapılacak başvuruları değerlendirmek ve uygun bulunması durumunda yetki vermek, yetki verilen kuruluşları denetlemek, ilgili yönetmeliklere ve yetkilendirme esaslarına aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamak ve gerekirse yetkiyi iptal etmekle,
d) Geri kazanım tesislerine ön lisans, geçici çalışma izni ve lisans vermek, lisansı yenilemek, faaliyetlerini denetlemek, ilgili yönetmeliklere aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamak ve gerekirse, geçici çalışma iznini ve lisansı iptal etmekle,
e) Piyasaya sürülen ambalajların üzerine yazılmak üzere kod numarası vermekle,
f) Gerektiğinde ambalaj komisyonunu toplamak, komisyona başkanlık yapmak ve sekreterya işlerini yürütmekle,
g) Bu Yönetmelik kapsamındaki işletmelerin Bakanlığa sunmakla yükümlü olduğu belgeleri incelemekle,
h) Geri kazanılmış ürünlerin kullanımını özendirmekle, yükümlüdür.

Mülki Amirlerin Görev ve Yetkileri
Madde 7- Mahallin en büyük mülki amiri,
a) Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için belediyeler, ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamakla,
b) Belediye mücavir alan sınırları dışında oluşan ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından hazırlanacak ambalaj atıkları yönetim planını onaylamakla,
c) İl sınırları içinde faaliyette bulunan ekonomik işletmeler ile geri kazanım tesislerini tespit ederek Bakanlığa bildirmekle,
d) Geçici çalışma izni veya lisans verilen geri kazanım tesislerinin faaliyetlerini izlemek ve denetlemek, ilgili yönetmeliklere aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamakla,
e) Kurulacak geri kazanım tesisleri ile ilgili başvuruları Bakanlığa göndermekle,
f) Geri kazanılmış ürünlerin kullanımını ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlarla birlikte özendirmekle, yükümlüdür.

Sayfa 25

2009-05-09T01:19:00.000-07:00

Belediyelerin Görev ve Yetkileri
Madde 8- Belediyeler,
a) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte, ambalaj atıkları yönetim planını hazırlamak/hazırlatmak, bu amaçla oluşturulacak planları onaylamakla,
b) Ambalaj atıklarını ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte kaynağında ayrı toplamak/toplatmakla,
c) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yapılacak çalışmaları desteklemekle,
d) Kaynağında ayrı toplanan ambalaj atıklarının ayrılmasını sağlayacak tesisleri kurmak, kurulmasını sağlamak veya bu amaçla kurulmuş tesislerden yararlanmakla,
e) Ambalaj atıklarını evsel atık toplama araçlarına almamak, buna yönelik tedbirleri almak ve gerekirse yaptırım uygulamakla,
f) Ambalaj atıklarını düzenli depolama sahalarına kabul etmemek ve bununla ilgili önlemleri almakla,
g) Ayrı toplama çalışmaları ile ilgili bilgileri Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermekle,
h) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda halkın eğitimi ve bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmak ve bu çalışmalara katkıda bulunmakla, yükümlüdürler.

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri
Madde 9- Ambalaj üreticileri,
a) Ambalajın tasarım aşamasından başlayarak, kullanım ve kullanım sonrasında en az atık üretecek ve çevreye en az zarar verecek şekilde ambalaj üretmekle,
b) Ambalajın üretimi sırasında, 14 üncü maddede verilen sınır değerler ile Ek-1’de verilen temel koşulları sağlamakla,
c) Ambalaj malzemesini tekrar kullanıma, geri dönüşüme ve/veya geri kazanıma uygun olacak şekilde tasarlamak, üretmek ve piyasaya sunmakla,
d) Ambalajların üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile ambalajın cinsine göre Ek-2’de verilen numara ve kısaltmayı bulundurmakla,
e) Piyasaya sürenlerin kabul etmeleri durumunda ürettikleri ambalajları, bu yönetmelikteki hedefler doğrultusunda toplamak, geri dönüştürmek ve geri kazanmak; buna yönelik tedbirleri almak, toplama ve geri kazanım sistemini kurmak/kurdurmak; bu amaçla yapılacak harcamaları karşılamak ve bu işlemleri belgelemekle,
f) Bir önceki yıl piyasaya sürdüğü ambalajlar hakkında Ek-4’de verilen “Ambalaj Üreticisi Müracaat Formu”nu doldurarak Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermekle,
g) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda halkın eğitimi ve bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmak ve bu çalışmalara katkıda bulunmakla, yükümlüdürler.

Piyasaya Sürenlerin Yükümlülükleri
Madde 10- Piyasaya sürenler,
a) Ürünlerinin ambalajlanması sırasında, ürünün kullanımı sonrası en az atık üretecek ve geri dönüşümü ve geri kazanımı en kolay ve en ekonomik olacak ambalajları kullanmakla,
b) Ürünlerin ambalajlanması sırasında tekrar kullanıma uygun ambalajları tercih etmekle,
c) Piyasaya sürdükleri ürünlerin ambalaj atıklarını bu Yönetmelikteki hedefler doğrultusunda geri toplamak, tekrar kullanmak, geri dönüştürmek ve geri kazanmakla; buna yönelik tedbirleri almak, toplama ve geri kazanım sistemini kurmak/kurdurmak, bu işlemleri belgelemek ve bu faaliyetleri içeren ambalaj atıkları yönetim planını Bakanlığa sunmakla,
d) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda belediyeler ile işbirliği yapmak ve koordinasyonlu çalışmakla,
e) Ambalaj atıklarının toplanması, geri dönüştürülmesi, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili harcamaları karşılamakla,
f) Piyasaya sürülen ambalajların etiketlerinin üzerinde, geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlıkça verilecek kod numarasını veya dahil oldukları yetkilendirilmiş kuruluşa ait sembolü bulundurmakla,
g) Bakanlığın belirlediği hedeflere ulaşmak amacıyla, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile çalışmakla,
h) Bir önceki yıl piyasaya sürdüğü ürünler hakkında Ek-5’de verilen “Piyasaya Süren Müracaat Formu”nu doldurarak Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermekle,

Sayfa 26

2009-05-09T01:15:00.000-07:00

i) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda halkın eğitimi ve bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmak ve bu çalışmalara katkıda bulunmakla, yükümlüdürler.

Satış Noktalarının Yükümlülükleri
Madde 11- Satış noktaları,
a) Ambalaj atıklarının geri kazanılmasını sağlamak için atıkların son tüketiciden ayrı toplanmasını ve türlerine göre tasnifini sağlamak üzere toplama noktaları oluşturmakla,
b) Ambalaj atıklarının toplanması ve toplanan malzemelerin geri kazanımını sağlamak üzere ilgili belediyeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile çalışmakla,
c) Üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlığın verdiği kod numarası veya dahil oldukları yetkilendirilmiş kuruluşa ait sembolü taşımayan ambalajlı ürünleri satmamakla,
d) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda halkın eğitimi ve bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmak ve bu çalışmalara katkıda bulunmakla, yükümlüdürler.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ambalajın üretimine ilişkin hükümler
Önleme
Madde 12- Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar; çevreye verdiği zararının, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, miktar ve nitelik olarak azaltılması esastır. Bu amaçla gerek üretilecek ambalajların yapısındaki ağır metal muhtevaları, gerekse de ambalajın birim ağırlığı, ambalajın fonksiyonunu bozmayacak, gerekli sağlık, temizlik ve güvenlik düzeyini olumsuz etkilemeyecek şekilde en aza indirilecektir.

Temel koşullar
Madde 13- Ambalaj üreticileri ambalajları, tekrar kullanılabilecek, geri kazanılabilecek, geri dönüştürülebilecek ve bu işlemleri kapsayan yönetim ve bertaraf aşamalarında çevreye en az zarar verecek şekilde tasarlamak ve üretmekle yükümlüdürler.

Alternatifi olmayan ambalajlar dışında, geri dönüşümü ve geri kazanılması teknik olarak mümkün olmayan ambalajların üretilmesi ve piyasaya sürülmesi yasaktır.

Ağır Metal Konsantrasyonları
Madde 14- Ambalaj hammaddesi üreticileri, yardımcı madde üreticileri ile cam dışındaki ambalaj üreticileri, ürettikleri ambalajlarda veya ambalaj türevlerinde bulunabilecek kurşun, civa, kadmiyum, artı altı değerlikli krom miktarı yoğunluklarının, yönetmeliğin yayımını takip eden iki yıl içinde ağırlık olarak 250 ppm, üç yıl içinde de 100 ppm’i aşmayacak şekilde gerekli tedbirleri alacaklardır.

Cam ambalaj üretiminde ise, her bir cam fırını için ayrı ayrı bakılmak kaydı ile, temsili örneklerde ardışık 12 ay süre içinde yapılan toplam ağır metal analizlerinin aylık ortalamaları 200 ppm sınırını aşamaz.

Bu zorunluluk, yüksek kurşunlu veya kurşunlu kristal camdan yapılmış ürünler için geçerli değildir.

Ambalajların Üretimi Aşamasında İşaretlenmesi
Madde 15- Ambalaj atıklarının geri toplanması, tekrar kullanılması, geri kazanımının kolaylaştırılması ve tüketicinin bilgilendirilmesi amacıyla ambalajların üretimleri sırasında işaretlenmesi zorunludur.

Ambalaj üreticileri ürettikleri ambalajların üzerinde, geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile ambalajın cinsini belirten kısaltma ve malzeme cinsine ait numarayı bulundurmak zorundadır. Bu sembol, bir örneği Ek-3’de verildiği üzere birbirini takip eden üç dairesel ok işaretinden oluşur. Sembolün merkezine ambalajın üretildiği malzemenin cinsini temsil eden numara, altına da büyük harfler ile malzeme cinsini temsil eden kısaltma yazılır.

Kullanılacak olan numaralama sistemi, Ek-2’de detaylarıyla belirtildiği şekilde plastikler için 1’den 19’a; kağıt ve karton için 20’den 39’a; metaller için 40’tan 49’a; ahşap için 50’den 59’a; tekstiller için 60’tan 69’a; cam için 70’den 79’a; kompozitler için ise 80’den 99’a kadar verilen numara ve kısaltmalardan oluşur.

Sayfa 27

2009-05-09T00:56:00.000-07:00

İşaretleme, ambalajın üzerinde yapılacak, kolayca görülebilir, okunabilir, ambalaj açıldığı takdirde bile kalıcı ve dayanıklı olacaktır.

İşaretlemenin teknik nedenlerden dolayı ambalajın üzerinde yapılamaması durumunda işaretleme, yukarıda belirtilen esaslara göre piyasaya süren tarafından etiket üzerinde yapılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Ambalaj Atıklarının Geri Dönüşümü Ve Geri Kazanımı
Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım Sorumluluğu
Madde 17- Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalajlara dolum yapmak/paketlemek suretiyle piyasaya arz etmek üzere ürün üreten; adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiler ile üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciler veya ithalatçılar, bu Yönetmelikte tanımlanan satış, dış ve nakliye ambalajlarını, 18 inci maddede belirtilen hedefler doğrultusunda geri toplamak, geri kazanmak ve bu işlemleri Bakanlığa belgelemekle yükümlüdürler.

Piyasaya sürenler adına, ambalaj üreticileri de bir sistem kurarak ambalaj atıklarının geri kazanım sorumluluğunu üstlenebilirler. Bu sisteme dahil olan ambalaj üreticileri ve piyasaya sürenler yönetmelikte belirtilen geri kazanım hedeflerinin tutturulmasından müşterek olarak sorumludurlar.

Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ve yukarıda belirtilen ekonomik işletmeler, geri kazanım hedeflerinin yerine getirilmesi, bunlara yönelik gerekli harcamaların karşılanması, eğitim ve ilgili diğer faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için bir araya gelerek kar amacı taşımayan tüzel kişiliğe haiz bir yapı oluşturabilirler. Söz konusu tüzel kişiliğe haiz yapının Bakanlıkça yetkilendirilmesini müteakiben, bu yapıyla sözleşme yapan ve yapıya karşı yükümlülüklerini yerine getiren ve harcamalara katılan ekonomik işletmeler, toplama ve geri kazanım yükümlülüklerini bu kuruluşa devredebilirler.

Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ve yukarıda belirtilen ekonomik işletmeler ile yetkilendirilmiş kuruluşlar, geri kazanım hedeflerinin yerine getirilmesi sırasında Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleriyle çalışmak ve bu tesisleri kullanmak zorundadırlar.

Ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasına yönelik olarak; belediyeler, satış noktaları, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile sözleşmeler yapabilirler.

Geri Kazanım Hedefleri
Madde 18- Bu Yönetmeliğin uygulamaya girdiği tarihten itibaren 10 yıl içinde, sorumlu ekonomik işletmeler ambalaj atıklarının ağırlık itibari ile en az % 60’ını geri kazanmakla yükümlüdürler.

Bu genel hedef ve aynı zaman süresi içinde ambalaj atıklarının ağırlık olarak, yıllar itibari ile geri kazanım oranları aşağıda belirtilmektedir.
Geri kazanım oranlarının belirlenmesinde, toplanan ambalaj atıklarının, hammadde olarak üretim sürecine sokulmaya hazır hale getirilmiş net miktarları esas alınır.

Yetki Verilecek Kuruluşlarda Aranacak Özellikler
Madde 19- Bakanlıkça yetki verilecek kuruluşların, temsil ettikleri ekonomik işletmelerin piyasaya sürdüğü ambalaj miktarının toplam üretim içindeki payının en az % 30 veya tüm malzeme türlerini içermek şartıyla her malzeme türü için en az % 20 veya tek malzeme türü için ise en az % 30 olması zorunludur.

Sayfa 28

2009-05-09T00:55:00.000-07:00

Yetki verilecek kuruluşlarda aranacak kurumsal, teknik ve mali özellikler ile buna ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.

Yetki Verilen Kuruluşların Denetimi ve Yetki İptali
Madde 20- Bakanlık, ekonomik işletmeler adına geri dönüşüm ve geri kazanım için izin ve yetki verdiği kuruluşların çalışmalarını denetler; toplama, geri dönüşüm ve geri kazanım hedefleri ile miktarlarını izler. Yetki verilen kuruluş, malzeme türlerine göre gerçekleşen toplama ve geri kazanım miktarlarını Bakanlıkça belirlenecek dönemlerde Bakanlığa bildirir. Yetki verilen kuruluş yetki alabilme koşullarını yitirirse veya yükümlülüklerini yerine getirmediği anlaşılırsa, Bakanlık en fazla altı aylık bir süre vererek yükümlülüklerini yerine getirmesini ihtar eder ve durumu üyesi olan ekonomik işletmelere bildirir. Verilen süre sonunda yetki alabilme koşulları yeniden kazanılmamış ve/veya yükümlülükler yerine getirilmemiş ise, Bakanlık verdiği izin ve yetkiyi iptal eder ve yükümlülükler ilgili ekonomik işletmeler tarafından yerine getirilir.

Ambalajların Piyasaya Sürenler Tarafından İşaretlenmesi
Madde 21 – Ambalajların kullanım sonucu oluşan atıklarının, bu Yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak toplama ve geri kazanım sistemine dahil olduğunun belirtilmesi ve tüketicinin bilgilendirilmesi amacıyla, ürünlerin etiketlerinin piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi zorunludur.

Piyasaya sürenler, ürettikleri ürünlerin etiketlerinde, geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlığın verdiği kod numarasını veya yetkilendirilmiş kuruluşun sembolünü bulundurmak zorundadır. Geri kazanılabilir ambalaj sembolü, bir örneği Ek-3’de verildiği şekilde birbirini takip eden üç dairesel ok işaretinden oluşur. Piyasaya süren işletme, kullandığı ambalajların atıklarını kendi imkanları ile toplayacak ve geri kazanacak ise Bakanlığın verdiği kod numarasını bu sembolün altında bulundurmakla; işletme Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş bir toplama ve geri kazanım sistemine dahil ise bu sisteme ait sembolü ürününün etiketinde bulundurmak zorundadır.

Ambalaj üreticisi tarafından üretim sırasında yapılması gereken işaretlemenin, teknik nedenlerden dolayı yapılamaması durumunda, ambalajın cinsini belirten kısaltma ve bu cinse ait numara da piyasaya süren tarafından etiket üzerinde yapılır.

İşaretleme etikette yapılır, kolayca görülebilir, okunabilir, ambalaj açıldığı takdirde bile kalıcı ve dayanıklı olur. Kullanılan etiketler, geri kazanımı olumsuz etkilemeyecek malzemeden üretilir ve yapıştırılır.

Üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlığın verdiği kod numarası veya dahil oldukları toplama ve geri kazanım sistemine ait sembolü taşımayan ambalajların ve ürünlerin piyasaya sürülmesi yasaktır. Aksine hareket eden üretici/ithalatçı/piyasaya sürenlere bu yönetmelik hükümlerine göre müteselsil olarak cezai işlem uygulanır.

Belgeleme Zorunluluğu
Madde 22- Ekonomik işletmeler, atıkların kaynağında ayrı toplanmasına yönelik olarak, belediyeler, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ve satış noktaları ile yapacakları sözleşmelerle piyasaya sürdükleri ambalajların 18 inci maddede belirtilen hedefler doğrultusunda toplanmasını, tekrar kullanılmasını ve geri kazanılmasını sağlarlar.

Ekonomik işletmeler toplama, tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım ile ilgili olarak yaptıkları çalışmaları kapsayan bilgi ve belgeleri her yıl Şubat ayı sonu itibariyle Bakanlığa göndermekle yükümlüdürler. Bu amaçla istenecek belgeler Bakanlık tarafından belirlenir.

Ekonomik işletmeler adına toplama, geri dönüşüm ve geri kazanım yükümlülüğünü üstlenen yetkilendirilmiş kuruluşların belgelendirmeleri ise yetki verme esas ve kriterleri çerçevesinde belirlenir.

Bildirim ZorunluluğuMadde 23- Ambalajlanmış ürünleri piyasaya sürenler, Müracaat Formu’nu doldurarak her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirimde bulunmakla yükümlüdürler. Piyasaya sürenler, bu müracaat formunda bir önceki yıl üretilen, dolumu/paketlemesi yapılan veya dolu olarak ithal edilen ürünler ile bunların ambalajlarının cins, üretim ve satış miktarlarını bildirmek, ambalaj atıklarının toplanması, taşınması, tekrar kullanılması, geri dönüşümü, geri kazanımı veya bertaraf edilmesi ile ilgili bilgi, belge,

Sayfa 29

2009-05-08T07:07:00.001-07:00

plan ve projeleri Bakanlığa beyan ve ibraz etmekle yükümlüdürler. Bakanlık gerektiğinde ek bilgi ve belge isteyebilir.

Geri dönüşüm ve geri kazanım yükümlülüklerini, Bakanlıkça yetki verilen bir kuruluş aracılığıyla yerine getiren ekonomik işletmeler ise yukarıda belirtilen üretim ve satış bilgilerini bu kuruluşa düzenli olarak bildirmekle yükümlüdürler. Yetki verilen kuruluş geri dönüşüm ve geri kazanım amacıyla sözleşme yaptığı ekonomik işletmelerin üretim ve satış miktarları ile ilgili verilerini toplam olarak Bakanlığa gönderir.

Belgeleme ve Bildirimlerin Doğruluğu
Madde 24- Bakanlık, yapılan belgeleme ve bildirimleri inceler ve çalışmaları denetler. Bu belgelerin ve bildirimin doğru olmadığının tespit edilmesi halinde işletmeler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda cezai işlem uygulanır. Ayrıca Bakanlık, ekonomik işletmelerce yapılan belgeleme ve bildirimler ile ilgili beyanları yeminli mali müşavirlere kontrol ettirebilir. Bunun için yapılacak harcamalar ilgili ekonomik işletmeler tarafından karşılanır.

Zorunlu Depozito Uygulaması
Madde 25- Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ve 17 nci maddede belirtilen ekonomik işletmeler, 18 inci maddede belirtilen geri kazanım oranlarını sağlayamamaları durumunda; takip eden ilk yılda normal geri kazanım hedeflerine ilaveten, eksik kalan oranları % 10 fazlasıyla geri kazanırlar. Ekonomik işletmeler bu yılda da öngörülen hedeflere ulaşamadıkları takdirde, takip eden yılda zorunlu depozito uygulamasına geçirilirler. Bu işletmeler, o yıl için belirlenen geri kazanım oranlarını sağlamaları halinde, bir kereye mahsus olarak depozitosuz geri kazanım uygulamasına dönerler. Geri kazanım oranlarının sağlanamaması durumunda süresiz olarak depozito uygulamasına tabi olurlar.

Birden fazla ambalaj cinsi kullanan işletmeler, geri kazanım yükümlülüğünü yerine getirmedikleri ambalaj türü için depozito uygulamasına geçerler. Depozito satışın her aşamasında geçerlidir. Depozito bedeli, boş ambalajları geri getirenlere satıcılar tarafından ödenir. Toplanan boş ambalajların satış noktaları ve piyasaya sürenler tarafından geri alınması zorunludur.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması
Ambalaj Atıklarının Kaynağında Ayrılması
Madde 26-Ambalaj atıkları, çevreye zarar vermeden bertaraflarının sağlanması, çevre kirliliğinin azaltılması, katı atık depo sahalarından azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla oluştukları yerlerde diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilir ve toplanır.

Tüketicilerin Ayrı Biriktirme Zorunluluğu
Madde 27- Tüketiciler, kullanılan malzemeye (plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit, ahşap) ve oluştuğu kaynağa (ticari, evsel, endüstriyel) bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve belediyenin ya da yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmek üzere hazır etmekle yükümlüdürler.

Apartman ve site yönetimleri tarafından, ambalaj atıklarının diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi ve belediyenin ya da yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmesi konusunda gerekli tedbirler alınır.

Okullar, kamu kurum ve kuruluşları, hastaneler, oteller, lokantalar, şehirlerarası otobüs terminalleri, havayolu terminalleri, demiryolu istasyonları, limanlar, sağlık merkezleri, spor salonları, iş merkezleri ve stadyumlar gibi tüketici trafiğinin yoğun olduğu ve yüksek miktarlarda ambalaj atığı oluşan yerlerde de bu atıkların ayrı toplanmasına yönelik olarak ilgili yönetim tarafından gerekli tedbirler alınır.

Ambalaj atığı olmamakla birlikte, taşıdıkları ekonomik değer nedeniyle kullanılmış gazete, dergi, kitap, büro kağıdı ve benzeri atıklar da ambalaj atıkları ile birlikte aynı sistem içinde toplanır ve geri kazanılır.

Sağlık kuruluşları dışında evlerde tüketilen farmasotik ürünler ve ilaçların ambalajları da kontamine olmamaları şartıyla diğer ambalaj atıkları ile birlikte ayrı toplanırlar.

Sayfa 30

2009-05-08T07:06:00.001-07:00

Organize Sanayi Bölgeleri, Sanayi Siteleri, Serbest Bölge yönetimleri tarafından bu atıkların ayrı toplanmasına yönelik tedbirler alınır.

Belediye mücavir alan sınırları dışında kalan turistik tesis işletmeleri de tüketim sonucu oluşan ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmek üzere hazır etmekle yükümlüdürler.

Ambalaj Atıklarının Ayrı Toplanma Zorunluluğu
Madde 28- İl belediye mücavir alan sınırları içinde il belediyeleri; il belediyeleri ile büyükşehir belediyeleri mücavir alan sınırları dışında kalan ilçelerde ilçe belediyeleri; büyük şehirlerde ise ilçe belediyeleri, tüketim sonucu oluşan evsel ve ticari kaynaklı ambalaj atıklarını ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış firmalarla birlikte kaynağında ayrı toplanmasını sağlamak/sağlatmak; ambalaj atıklarını evsel atık toplama araçlarına almamak; bununla ilgili tedbirleri almak ve gerekirse yaptırım uygulamakla yükümlüdürler.

Yukarıda bahsedilen belediyeler, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasını sağlamak/sağlatmak üzere Belediye Meclis Kararı alırlar.

Belediyeler, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte, ambalaj atıkları yönetim planını hazırlayarak Valiliğe sunarlar.

Belediyeler, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda, bu Yönetmelik ile geri kazanım yükümlülüğü verilen ekonomik işletmeler veya bu işletmeler adına geri kazanım yükümlülüğünü üstlenen yetkilendirilmiş kuruluşlar ile işbirliği yaparlar. Bu işbirliğinin hukuki, teknik ve mali yönleri belediyeler ile ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar arasında yapılacak sözleşmeler ile belirlenir.

Ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar, bu sözleşmeler çerçevesinde belediyeler tarafından ayrı toplanan/toplanması sağlanan ambalaj atıklarını geri almakla/aldırmakla yükümlüdürler.

Kaynağında ayrı toplama çalışmalarının belediyeler tarafından doğrudan yapılamaması durumunda bu atıklar, belediyenin izni dahilinde ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar veya Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım işletmeleri tarafından yapılan ve yürütülen organizasyonlar ile toplanır ve ekonomiye kazandırılır. Ambalaj atıklarının bu işletmeler tarafından kaynağında ayrı toplanması amacıyla yapılacak çalışmalar belediyeler tarafından hiçbir suretle engellenemez.

Ambalaj atıklarının katı atık düzenli depolama sahalarına kabulü ve depolanması yasaktır.

Belediyeler, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile ambalaj atıklarını toplayan ve geri kazanan diğer kişi ve kuruluşlara çalışmalarında yardımcı olur ve toplu olarak birlikte çalışabilecekleri uygun çalışma alanlarını gösterirler. Bu alanlar belediye imar planları üzerinde belirtilir, işaretlenir ve altyapı hizmetleri öncelikle yapılır.

Ambalaj Atıklarının Satış Noktalarında Ayrı Biriktirilmesi
Madde 29- 200 m2 den büyük kapalı alana sahip toptan ve/veya perakende olarak ambalajlı ürünlerin satışını yapan alışveriş merkezleri, mağaza, market, süpermarket ve hipermarketler, ve benzeri satış noktaları bu ambalaj atıklarının geri kazanılmasını sağlamak için atıkların son tüketiciden ayrı toplanmasını ve türlerine göre tasnifini sağlamak üzere toplama noktaları oluşturmakla, toplanan malzemelerin geri kazanımını sağlamak üzere ilgili belediyeler, Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ve/veya yetki verilen kuruluşlar ile çalışmak veya anlaşmalar yapmak, bu konuda kamuoyunu bilinçlendirmek ve eğitim çalışmalarına katkıda bulunmakla yükümlüdürler.

Satış noktaları, poşet kullanımını en aza indirmek amacıyla gerekli tedbirleri alacaklardır.

Dış Ambalajların Ayrı Toplanması
Madde 30- Ürünleri dış ambalajlar içerisinde satışa sunanlar, bunları tüketiciye verirken çıkartmak veya bunların alıcı tarafından satış yerinde veya satış yerine ait olan bir alanda çıkarılması ve ücretsiz olarak iadesi imkanını hazırlamak zorundadır.

Sayfa 31

2009-05-08T06:59:00.001-07:00

Ürünlerin dış ambalajlarının satıcısı tarafından çıkarılmadığı hallerde, kasa çıkışında herkesin okuyabileceği bir yer ve şekilde, ambalajların alıcı tarafından satış yerinde veya buraya ait bir alanda çıkarılabilme ve bırakılma imkanının bulunduğuna dair bir ibareye yer verilmesi zorunludur.

Satıcı, satış yerinde veya buraya ait olan bir alanda tüketicinin üründen arındıracağı dış ambalaj malzemesini bırakabileceği, konteynır ve benzerlerini, müşterinin kolayca görebileceği ve ulaşabileceği yerlere yerleştirmek zorundadır. Bunu yaparken ambalajları kullanılan malzemelerine göre sınıflandırarak ayrı ayrı gruplar halinde hizmete koyması gerekmektedir.

Satıcı, ambalajları, yeniden kullanılmaları veya malzeme olarak değerlendirilmeleri amacıyla evsel atıkların toplama sisteminin dışındaki ayrı toplama sistemlerine teslim etmek zorundadır.

Ürünleri dış ambalajlar içinde satın alan tüketiciler, kullanım sonrası oluşan dış ambalaj atıklarını, diğer ambalaj atıkları ile birlikte kaynağında ayrı toplama sistemine verilmek üzere hazır etmek veya 28 inci maddede açıklandığı şekilde satış noktalarında bulunan ayrı toplama noktalarına getirmek zorundadır.

Ayrı Toplama Sistemleri
Madde 31- Ayrı toplama sistemleri, bölgenin demografik, coğrafik ve sosyo-ekonomik yapısına göre uygun şekilde belirlenir ve uygulanır.

Ambalaj atıklarının ayrı toplanmasına yönelik her türlü ekipman mavi renkli olacak; sadece cam ambalaj atıklarının ayrı toplanması için kullanılan kumbaraların rengi yeşil ve/veya beyaz olacaktır. Başta ambalaj atıkları ayrı toplama poşetleri ve kumbaralar olmak üzere bu ekipmanların üstünde ayrı toplanacak ambalaj atıkları ile atılmayacak atık türleri şekil ve yazı ile açık olarak belirtilecektir. Ambalaj atıklarının toplanması ve taşınmasında kullanılacak araçların üzerinde “Ambalaj Atığı Toplama Aracı” ifadesi bulunacak, ayrı toplanacak ambalaj atıkları ile atılmayacak atık türleri yazı ile belirtilecek ve şekil ile gösterilecektir. Bu yazı ve şekiller kolayca okunabilecek ve anlaşılabilecek boyutlarda olacaktır.

Nakliye Ambalajlarının Ayrı Toplanması
Madde 32- Piyasaya sürenler, nakliye ambalajlarını kullanımdan sonra geri almak ve yeni bir kullanıma veya malzemenin yeniden değerlendirilmesine imkan vermek üzere, ayrı olarak toplamak zorundadır.

Endüstriyel Ambalajların Ayrı Toplanması
Madde 33- Her türlü malzemeden yapılmış endüstriyel ambalajlar üreticileri veya piyasaya sürenler tarafından evsel ve ticari kaynaklı ambalajların toplama sisteminin dışında toplanır, tekrar kullanılır veya geri kazanılması sağlanır.

Toplanan Ambalaj Atıklarının Geri Kazanılması
Madde 34- Doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir üretim, depolanacak atık miktarının azaltılması ve ekonomik değer yaratılması amacıyla ambalaj atıklarının geri kazanılması ve yeniden üretim sürecine sokulması zorunludur.

Tüketicileri Bilgilendirme
Madde 35- Bu yönetmelik ile sorumluluk verilen ekonomik işletmeler ve yetkilendirilmiş kuruluşlar, tüketicileri, ambalaj atıklarının iade, toplanma ve geri kazanım sistemleri; bu atıkların kaynağında ayrı toplanması, yeniden kullanımı, geri kazanımı ve geri dönüşümü konularındaki rolleri ile piyasada mevcut ambalaj malzemeleri üzerindeki işaretlemelerin anlamları başta olmak üzere; ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda bilgilendirmekle yükümlüdürler.

Eğitim
Madde 36- Bakanlık, mahallin mülki amiri, belediyeler ile ekonomik işletmeler ve yetkilendirilmiş kuruluşlar, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması, yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması ile buna yönelik olarak uygulanan sistemler hakkında tüketicileri ve kamuoyunu bilgilendirmek ve duyarlılığı geliştirmek üzere eğitim çalışmaları yürütmek, koordine etmek veya bu amaçla yapılan çalışmalara katılmak ve katkıda bulunmak zorundadırlar.

ALTINCI BÖLÜM
Ön Lisans Verilmesi

Sayfa 32

2009-05-08T06:58:00.000-07:00

Madde 37- Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atıklarını geri kazanmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlığa başvurarak ön lisans / lisans almak zorundadırlar.

Ambalaj atıklarının toplanması-ayrılması ve geri dönüştürülmesi amacıyla faaliyet göstermek ve tesis kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, kuracakları tesisle ilgili her türlü plan, proje, rapor, teknik veri, açıklamalar ve diğer dokümanlarla birlikte Bakanlığa başvururlar.

Ön lisans başvurularında Ek-6’da belirtilen bilgi ve belgeler ile bunlara ilave olarak geri kazanım tesisleri için “ÇED Olumlu Belgesi” veya “ÇED Gerekli Değildir Belgesi” ile bunlara ilişkin ÇED Raporu veya ÇED Ön Araştırması Raporunun bulunması zorunludur. Bu çerçevede Bakanlık proje ile diğer bilgi ve belgeleri inceler, uygun görmesi halinde projeye ön lisans verir.

Ön lisans verilen işletme için, en geç 1(bir) yıl içerisinde lisans müracaatında bulunulur. Bu süre içinde Bakanlığa başvurmayan işletmelerin almış oldukları ön lisans geçersiz sayılır.

Geçici Çalışma İzni ve Lisans Verilmesi
Madde 38- Ambalaj atıklarının toplanması ayrılması ve geri dönüştürülmesi amacıyla faaliyet göstermek ve tesis kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlıktan lisans almak zorundadırlar. Lisans alma aşamasında Ek-7’de belirtilen bilgi ve belgeler talep edilir.

Ön lisans verilen tesisin projesine uygun olarak yapıldığının Bakanlıkça yerinde tespit edilmesini müteakiben tesisin işletme esnasında bu Yönetmelik esaslarına uygun olarak çalıştığını belgelemek amacıyla en az 6 ay, en çok 1 yıl olmak üzere Bakanlıkça belirlenecek bir süre için tesise “Geçici Çalışma İzni” verilir. Tesis bu izin süresince Bakanlığın denetimi altında faaliyet gösterir. Verilen süre gerektiğinde Bakanlıkça en fazla bir kez uzatılabilir.

Tesisin geçici çalışma izni süresince ön lisansta belirtilen işletme şartlarını sağlayamaması ve eksikliklerini tamamlayamaması halinde, durum düzeltilinceye kadar faaliyeti durdurulur.

Geçici çalışma izni verilen tesisin bu süre içinde gerekli işletme şartlarını sağlayabildiğine karar verilmesi, gerekli çevresel tedbirlerin ve idari izinlerin alındığının tespit edilmesi ve işletme planının değerlendirilip uygun bulunması halinde tesise Bakanlıkça lisans verilir. Bu lisans 3 yıl süreyle geçerlidir, gerekli durumlarda şartlı verilebilir. Lisans hiç bir şekilde devredilemez, devredilecek ise Bakanlığa başvurulur ve idari izinler yenilenir. Lisans süresinin bitiminde, tesis şartları taşımaya devam ediyorsa lisans yenilenmek üzere Bakanlığa başvurulur. .Lisansın İptali
Madde 39- Bakanlıkça veya ilgili valilikçe yapılan denetimlerde tesisin lisansa uygun olarak çalıştırılmadığı, mevzuatta istenen şartların yerine getirilmediği, ilgili verilerin düzenli olarak kaydedilmediğinin ve gönderilmediğinin tespit edilmesi halinde işletmeciye, tespit edilen aksaklıkların düzeltilmesi için aksaklığın önemine ve kaynağına göre bir ay ile bir yıl arasında süre verilir. Bu süre sonunda yapılan kontrollerde aksaklığın devam ettiği tespit edilirse, tespit edilen aksaklığın türüne göre 2872 sayılı Çevre Kanununun 15 ve 16 ncı maddeleri doğrultusunda işlem yapılır. Faaliyeti geçici olarak durdurulan tesisin bu süre sonunda yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde lisansı iptal edilir. Lisansı iptal edilen tesis yeniden lisans almak isterse 37 ve 38 inci maddelere göre yeniden Bakanlığa başvurur.

YEDİNCİ BÖLÜM
Ambalaj Komisyonu
Madde 40- Ambalaj komisyonu Bakanlığın başkanlığında, ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, belediyeler, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile Bakanlığın uygun göreceği diğer kurum/kuruluş temsilcilerinden oluşur.

Ambalaj komisyonu, bu Yönetmeliğin kapsadığı ambalaj atıklarının geri kazanılması ile ilgili uygulamaları değerlendirmek üzere ilgili taraflarla yılda en az bir defa toplanır. Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda ilgili komisyon üyelerini toplantıya çağırabilir.

Ayrı Bertaraf Edilmesi Gereken Ambalaj Atıkları

Sayfa 33

2009-05-08T06:57:00.000-07:00

Madde 41- 11.07.1993 tarih ve 21634 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği kapsamındaki maddeler ve müstahzarlar, 20.05.1993 tarih ve 21586 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamındaki atıklar ve 27.08.1995 tarih ve 22387 sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamındaki atıklar ile kontamine olmuş ambalajlar bu Yönetmelik kapsamı dışında olup, bu atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılır.

Denetim
Madde 42- Bu Yönetmelik kapsamına giren bütün faaliyetlerin, bu yönetmelik ve diğer çevre mevzuatına uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleme yetkisi Bakanlığa aittir.

Yaptırım
Madde 43- Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu doğrultusunda gerekli işlemler yapılır ve belirtilen cezalar verilir.

Düzenleme Yetkisi
Madde 44- Bakanlık bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak üzere her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkilidir.

Yürürlük
Madde 45- Bu Yönetmelik 01.01.2005 tarihinde yürürlüğe girecektir.

Yürütme
Madde 46- Bu Yönetmelik hükümlerini, Çevre ve Orman Bakanı yürütür.
Geçici Madde 1-14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine göre verilen lisanslar, lisans sürelerinin bitimine kadar geçerlidir.

Geçici Madde 2- Yıllık olarak piyasaya sürdüğü ambalaj miktarı 3000 kg.dan az olan işletmeler 2010, 2000 kg.dan az olan işletmeler 2012, 1000 kg.dan az olan işletmeler ise 2015 yılına kadar geri kazanım zorunluluğu dışında tutulurlar. Ancak bu işletmelerin Ek-5’de yer alan piyasaya süren müracaat formunu doldurmak ve Bakanlığa bildirimde bulunma yükümlülüğü devam eder.

Geçici Madde 3- Bu Yönetmelik ile yükümlülük verilen sorumlu kurum/kuruluşlar 01.01.2005 tarihine kadar, ambalaj atıkları yönetim planını hazırlamakla yükümlüdürler [14].

05.02. Avrupa’da Genel Durum

05.02.01. Avrupa Birliği Aday Ülkelerinin Ambalaj Direktifi ile Uyum Konusundaki Çalışmaları
20 ve 21 Mart tarihlerinde Brüksel’de A.B.’nin TAIEX (A.B. Teknik Yardım ve Bilgi Paylaşım Ofisi) düzenlediği ve 13 aday ülkenin davet edildiği toplantıya 12 aday ülke (Kıbrıs Rum Kesimi hariç) katılmıştır. Aday ülkelerin Çevre Bakanlıkları ulusal geri kazanım örgütleri ve sanayi temsilcilerinin katıldığı toplantıda aday ülkelerdeki çalışmalar tartışılmıştır [1].

Türkiye adına Çevre Bakanlığı ve ÇEVKO Vakfı ile birlikte yapılan sunuşta Türkiye’nin bu konuda diğer aday ülkelerden çok ileride olduğu dikkati çekmiştir. Bu gelişmeler sonrasında tüm aday ülkelerin bu kapsamda yapmakta oldukları çalışmaların tartışılacağı ikinci toplantının Türkiye’de A.B.’nin destek ve katkıları ile yapılması kararlaştırılmıştır [1].

05.02.01.01. A.B. aday ülkelerinde ambalaj ve geri kazanım yasalarındaki uyum durumu
Aşağıdaki tablodan da görüldüğü üzere Türkiye aday ülkeler arasında ambalaj ve geri dönüşüm konusunda zorunlu uygulaması bulunan iki ülkeden biri. Ancak diğer taraftan Yunanistan henüz uyum yasalarını tamamı ile yerine getirebilmiş değil [1].

Sayfa 34

2009-05-08T06:48:00.000-07:00

Tablo 6. A.B. aday ülkelerinde ambalaj ve geri kazanım yasalarındaki uyum durumu

05.02.02. Avrupa’da Yapılan Çalışmalar ve Uygulamalar
• Danimarka Avrupa Birliği Hukuk Mahkemesinde:

Çok uzun süredir metal içecek ambalajlarının kullanımını yasaklamış durumda olan Danimarka, Avrupa Birliği Komisyonu tarafından 1999 yılında hukuken mahkemeye verilmişti. Bu uygulamasında ısrar eden Danimarka hakkında 12 Haziran’da, Avrupa Birliği Mahkemesi’nin değerlendirmesini tamamlaması bekleniyor. Bu görüşmede karara varılması beklenen önemli konu “uyum standartları olmadığı halde Avrupa Birliği Direktifinin temel gereksinimlerinin nereye kadar yasal olarak zorlanabileceği” konusu. Ayrıca LCA (Yasam Döngüsü Analizi) yönteminin yasa oluşturmada ne kadar geçerli bir yol olduğu da tartışılacak. Danimarka ile ilgili bu hukuki dava tüm ambalaj ve ambalaj atıkları ile ilgili tartışmalara önemli boyutlar getirecektir [1].

• Ambalaj Direktifinin Revizyonu İçin Takvim Oluşuyor:
1994 yılında yayınlanan Ambalaj direktifi ile ilgili hedeflerin yeniden oluşması yalnızca hedefleri içerecek.

Bu hedeflerde en düşük geri dönüşüm oranı daha önce % 15 olarak belirlenmiş. Yeni tasarı da muhtemelen en düşük geri dönüşüm hedefinin değişmesi, bunun yanında da her ambalaj malzemesi türü için ayrı hedeflerin öngörülmesi bekleniyor. Avrupa Birliği Komisyonu 1999 yılında tamamlanan danışmanlık raporu doğrultusunda 2006 yılı geri kazanım hedefleri: cam için %75, kağıt ve karton için % 65, metal için % 55 ve plastik için % 20 olarak yeni hedefleri öngörüyor [1].

• Batı Avrupa’da Plastik Üretimi ile Geri Kazanımı Aynı Hızda İlerliyor:

TN Sofres Consulting tarafından Avrupa Plastik Üreticileri Birliği adına yayınlanan raporda Bati Avrupa’da plastik üretiminin % 5.4 artarak 33.575 m. tona çıktığı ve bu miktarın 32.347 milyon ton orijinal plastik ham maddeden 1.18 milyon tonunun ise geri kazanılmış plastikten oluştuğu rapor ediliyor. Bu üretimin % 402’ini ise ambalaj maddeleri oluşturuyor [1].

Bu rapora göre, Bati Avrupa’da enerji veya maddesel geri kazanım olarak değerlendirilen plastik miktarı % 3.5 arttı. 1999 yılında 5.8 m ton olan plastik geri kazanım miktarı 6 m ton un üzerine çıktı. Diğer bakış ile ambalaja yönelik geri kazanım oranı % 30 dan % 32’e çıkmıştır.

05.02.03. Ambalaj ve Ambalajlı Atık Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönergesi
94/62/Ec, 20.12.1994

Direktif, bir taraftan üye ülkeler ve 3. ülkelerin çevresel etkilerini önlemek veya azaltmak böylece çevreyi korumak ve diğer taraftan topluluktaki anlaşmazlıkları belli bir değerde tutmak için, ambalajlama ve ambalajlı atıklarla ilgili ülkesel kanunları düzenlemeyi amaçlamaktadır [1].

Direktifteki maddeler öncelikle ambalajlı atık üretimini önlemeyi, ambalajlama tekrar kullanımı, geri dönüşüm ve geri kazanımı böylece bu tür atıkların oluşumunu azaltmayı hedeflemektedir [1].

Sayfa 35

2009-05-08T06:46:00.000-07:00

Direktif, topluluktaki marketlerde yer alan tüm ambalajları, ürünlerin kullanımı sonucu oluşan endüstriyel, ticari, servis ve evsel nitelikteki tüm ambalaj atıklarını içermektedir [1].

Direktifin genel prensiplerine uymak amacıyla, bir üye ülkenin çevreyi korumak için aldığı kararlar ve uyguladığı kanunlar diğer bir üye ülkenin direktif maddelerine uymasını etkilemeyecek nitelikte olmalıdır [1].

Üye ülkeler ambalajlamada tekrar kullanım sistemlerinin, çevre sağlığını tehdit etmeyecek nitelikte olan, gelişmesini ve geliştirilmesini desteklemelidirler.

Üye ülkeler, kullanılmış ambalajların tüketicilerden toplanmasını, toplanan atıkların geri kazanımı ve tekrar kullanımını sağlamak amacıyla belirli kanunlar düzenlemek zorundadırlar [1].

Geri kazanılmış materyalin ambalajlamada kullanımı, hijyeni, tüketicinin sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmamalıdır.

Ambalajlı atık üretiminin önlenmesi ve azaltılması ile toplam ambalaj atıklarının hacminin azaltılması hedeflenmektedir.

Ambalaj atıklarının toplanması, geri kazanımı ve tekrar kullanımının kolaylaştırılması amacıyla ambalaj atıklarının sınıflandırılması gerekmektedir. Sınıflandırma numaralandırma ve/veya kısaltma sistemleri ile yapılabilir. Direktif uygulanmaya başladığı andan itibaren 12 ay içerisinde sınıflandırma sisteminin oturtulması gerekmektedir [1].

Direktifte yer alan tanımlar;

Ambalaj: Ürünlerin korunması, taşınması, müşteriye sunulması amacıyla üretici tarafından hammaddeler kullanılarak üretilmiş her türlü ürün.

Ambalaj atığı:75/442/EEC Direktifinde belirtildiği üzere, üreticisi tarafından istenmeyen ve atılmış olan her türlü ambalaj kalıntısı.

Ambalaj atığı yönetimi: Atık yönetimi.(Direktif 75/442/EEC’ de belirtilmiştir.)

Tekrar kullanım: Ambalaj atıklarının toplama ve temizleme dışında hiçbir işleme tabi tutulmadan aynı şekli ile ekonomik ömrü doluncaya kadar tekrar kullanılması.

Geri dönüşüm: Ambalaj atıklarının fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirildikten sonra ikincil hammadde olarak üretim sürecine sokulması.

Enerji geri dönüşümü:Ambalaj atıklarının enerji üretilmesi amacıyla direk veya başka atıklarla birlikte insinatörlerde yakılarak enerji üretilmesi.

Ambalajlama Çöp Yönergesine göre (94/62/EC 20.12.1994) Paketlenen Materyalin Sınıflandırılması Üzerine Komisyon Kararı, 97/129/EC,28.01.1997

Karar, 94/62/EC Direktifinde yer alan, ambalaj üretiminde kullanılan malzemelerin yapısı ile ilgili, tanıtma sistemleri olan numaralandırma ve kısaltma sistemlerinin kurulmasını amaçlamaktadır.

Plastik malzemeler için 1_19,

Kağıt ve karton malzemeler için 20_39,

Metal malzemeler için 40_49,

Ağaç malzemeler için 50_59,

Tekstil malzemeler için 60_69,

Sayfa 36

2009-05-08T06:40:00.000-07:00

Cam malzemeler için 70_79 numaraları kullanılmaktadır.

Malzemelerin yapısı ile ilgili olarak, malzemeyi tanıtıcı nitelikte olan kısaltmalar kullanılabilir. Örn:YYPE, yüksek yoğunluklu polietilen.

Malzemeler numaralandırma ve/veya kısaltma ile tanıtılabilirler.

Tanıtma işareti geri kazanım işaretinin ortasında veya altında yer almalıdır.

Üye Ülkelerin Komisyonu Bilgilendirmek Üzere Soru kağıdı hazırlaması, 99/412/EC

Üye ülkeler, Regulation (EEC) No 259/93 Madde 41(1)’e göre, komisyona bilgi vermek ve komisyonun üye ülkeyi takibi amacıyla her yıl periyodik olarak ekte sunulan soru kağıdını doldurarak komisyona göndermek zorundadır. Yıllık bilgiler her yılın sonunda komisyona gönderilmelidir [1].

1999/177/EC

Plastik kutular veya plastik paletlerin, kontrollü bir geri dönüşüm prosesi içerisinde üretilmeleri gerekmektedir. Geri dönüşüm materyalleri sadece diğer plastik kutu ve paketlerden oluşabilir, bu maddelerin teknik üretiminin kolaylığının sağlanması amacıyla katılan farklı maddeler, plastik malzemelerin ağırlığının % 20 sini aşmamalıdır [1].

Kurşun (Pb), kadminyum (Cd), çinko (Zn) veya krom (Cr6+) üretimde kullanılmamalıdır.

Üretimde metal malzemeler için izin alınmalıdır [1].

06. Sonuç
Gıdaların fiziksel ve kimyasal özelliklerini, beslenme değerini mümkün olan en üst düzeyde koruyarak tüketim ömürlerini uzatmak, yani raf ömürlerini uzatmak doğru ambalaj materyalinin ve doğru ambalajlama tekniklerinin kullanılmasıyla günümüzde mümkün hale gelmiştir. Buna bağlı olarak gıda işleme teknolojisi her geçen gün gelişmekte ve bunun paralelinde ambalaj sanayide hızla gelişmektedir.

Üretim ve tüketimdeki bu artış ambalaj atıklarının da artmasına neden olmuştur. Konuya dar bir açıdan bakılınca bu atıkların çevre sorununun büyük bir kısmını oluşturduğu, doğayı tehdit ettiği ve hayatımızı olumsuz yönde etkileyeceği gibi yargılara varıla bilinir. Bu yargıların sorunun temelini oluşturduğu kaçınılmaz bir gerçektir. Fakat sorunun çözümü için konuya daha geniş bir açıdan bakmak gerekmektedir. Katı atık sorunlarının çözümü için verilen uğraşlar bu konuyu daha detaylı incelememiz gerektiğini göstermektedir. Bu uğraşlar geri dönüşüm, yeniden kullanım ve geri kazanım teknolojilerinin gelişmesini sağlamıştır. Ambalaj atıklarına artık çevre için büyük bir tehdit değil ülke ekonomisi için kazanç sağlanabilecek unsurlar olarak bakılmaya başlanmıştır.

Katı atıkların %49 ünü oluşturan gıda ambalaj atıklarının büyük çoğunluğu geri dönüşümü mümkün olan materyallerden üretilmektedirler. Bir çok ülke, özellikle Avrupa ülkeleri bu konuyla yakından ilgilenmektedirler. Çevreye olan duyarlılığın ve toplum bilincinin artmasıyla insanlar ambalajları kendi evlerinde sınıflandırarak belediyelere yardımcı olmaktadır. Bu şekilde insanlarında yardımıyla ambalaj atıkları çevre sorunu olmaktan çıkıp ülke ekonomisine kazandırılmaktadır. Belediyelerin bu konudaki çalışmaları, sürekli gelişen ve değişen yasal düzenlemelerle desteklenmektedir.

Ne yazık ki Avrupa da mevcut olan bu imrenilecek sistem Türkiye de hala hak ettiği yere gelememiştir. Türkiye deki insanların hala bu konudaki bilinçsizliğinden dolayı ambalaj atıkları ekonomiye kazandırılamamakta ve büyük bir çevre sorunu haline gelmektedir. Ülkemiz insanlarını geri dönüşüm ve geri kazanım konusundaki bilgisizliği bu sorunun çözüme ulaşmasını güçleştirmektedir. Bu konuda belediyelerin daha bilinçli davranması ve insanları bu konu hakkında bilgilendirme yoluna gitmesi sorunun çözümlenmesinde önemli bir adım olacağı kanısındayız. İlgili otoritelerin bu konunun ehemmiyetini anlayarak belediyelere ve üreticilere vereceği destek sayesinde, insanımızın konu hakkında bilgilenmesini sağlayarak mevcut olan bu sorunu büyük bir kazanç haline geleceğini umuyoruz.

07. Kaynaklar
[1] Erişim: http://www.odevsitesi.com.tr/, [26 Mart 2005]
[2] Erişim: http://www.camsiad.org.tr/, [29 Mart 2005]
[3] Erişim: http://www.odevsitesi.com.tr/, [26 Mart 2005]
[4] Erişim: http://www.kimyaevi%20.com.tr/., [26 Mart 2005]
[5] Pehlivan, E. “Türkiye’de Katı Atık Yönetimi ve Uygulamaları”, Doktora Semineri, Mersin Üniversitesi- Çevre Mühendisliği, 50-63 s., (Mart 1997)
[6] Erişim: http://www.ihracatdunyasi.com.tr/guncel.121.html, [29 Mart 2005]
[7] Özkaya H. “Gıda Ambalajlama ve Depolama” Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara, 7-24 s., (1995)
[8] Erişim:http://www.ibb.gov.tr/ibbtr/140/14002/arsiv/bulten98, [29 Mart 2005]
[9] Erişim: http://www.tetrapak.com.tr/sss.html#cevre, [26 Mart 2005]
[10] Erişim: http://www.donkasan.com.tr/geri_donusum.htm, [29 Mart 2005]
[11] Erişim: http://web.deu.edu.tr/erdin/pubs/doc119.htm, [26 Mart 2005]
[12] Erişim:http://www.tetrapak.com.tr/sss.html#cevre,[29 Mart 2005]
[13] Pehlivan E.,Ünal S., Tunçsiper B. “Polimer İşleme ve Geri Kazanımı Sempozyumu Bildiri Kitabı”, Mersin, 114-127 s., (28-29-30 Nisan 2004)
[14] Erişim http:// http://www.tasiad.web,%5b22/ Mart 2005]