Sayfa 01

GIDA AMBALAJ MALZEMELERİ VE GERİ DÖNÜŞÜMÜ

01. Giriş
02. Çöp Ve Katı Atıkların Geri Kazanılması
02.01. Geri Kazanım ve Geri Dönüşüm
02.02. Geri Dönüşümün Yaraları Nelerdir
02.03. Çöplerin Geri Kazanılması
02.04. Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
02.05. Karışık Halde Bulunan Atık İçerisindeki Farklı Materyallerin Ayrılması
02.06. Geri Dönüşüm Uygulama Aşamaları
03. Ambalaj
03.01. Ambalajın Tarihçesi
03.02. Ambalajın Görevleri
03.03. Gıdaların Ambalajlanması
03.04. Ambalajdan Beklentiler
03.05. Ambalaj Maddelerinin Seçimini Etkileyen Etmenler
03.06. Ambalaj Üzerindeki İşaretler
04. Gıdaların Ambalajlanmasında Kullanılan Materyaller
04.01. Cam Ambalajlar
04.01.01. Cam Ambalajların Özellikleri
04.01.02. Cam Ambalaj Tipleri
04.01.03. Cam Ambalajın Bazı Kalite Özellikleri
04.01.04. Geri Kazanılabilir Cam ve Cam Mamulleri
04.01.05. Geri Kazanılamayan Cam ve Cam Mamulleri
04.01.06. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü
04.02. Kağıt Ambalajlar
04.02.01. Kağıt Çeşitleri ve Kağıt Esaslı Ambalajlar
04.02.02. Kağıt Ambalaj Atıklarının Geri Toplanması
04.02.03. Kağıt Ambalajların Geri Dönüşümü
04.02.04. Türkiye’de ve Dünya’da Kağıt Ambalajların Geri Dönüşümü
04.03. Metal Ambalajlar
04.03.01. Gıdalarda Kullanılan Metal Ambalajlar
04.03.02. Metal Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
04.03.02.01. Alüminyum ambalaj atıklarından ısı enerjisi elde edilmesi
04.04. Plastik Ambalajlar
04.04.01. Plastik Ambalajların Geri Dönüşümü
05. Yasal Düzenlemeler
05.01. Türkiye’de Genel Durum
05.02. Avrupa’da Genel Durum
05.02.01. Avrupa Birliği Aday Ülkelerinin Ambalaj Direktifi ile Uyum Konusundaki Çalışmaları
05.02.01.01. A.B. Aday ülkelerinde ambalaj ve geri kazanım yasalarındaki uyum durumu
05.02.02. Avrupa’da Yapılan Çalışmalar ve Uygulamalar
05.02.03. Ambalaj ve Ambalajlı Atık Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönergesi
06. Sonuç
07. Kaynaklar

01. GirişArtan nüfus, yaşam standartlarının yükselmesi, sanayileşme, kentleşme gibi olguların sonucunda ambalajlanmış gıda maddelerine duyulan ihtiyaç artmaktadır. Ne var ki gıda üretimi ülkelere, ülkelerin coğrafi özelliklerine, ülkenin gelişim düzeyine bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Gıda üretiminin yetersiz kaldığı ülkelerde insanlar gıdaya daha rahat erişebilme ve gıdayı daha uzun süre muhafaza edebilme ihtiyacı duymaktadır. Buda gıdanın ambalajlanarak muhafaza edilmesinin önemini arttırır.

Gelişmiş ülkelerin bir çoğu katı atıklarla ilgili sorunlarını halletmiş olmalarına rağmen, ekonomik açıdan gelişmekte olan ülkelerin bir çoğunda bu konu önemli bir problem olmaya devam etmektedir. Çevresel bilinci gelişmiş ülkelerde katı atıklar konusunda hazırlanmış olan yasal düzenlemeler ve yürütülen uygulamaların özünde, olabildiğince az atıklı üretimin desteklenmesi ve bunun üretiminden başlanarak tüketimin son halkasına kadar tasarlanması, katı atıkların hammadde veya başka amaca yönelik olarak yeniden kullanılması toprak, hava, su ortamına ve canlılara zarar vermeyecek şekilde nihai bertarafın

Sayfa 02

gerçekleştirilmesi esasları vardır. Bu esasların uygulanması amacıyla geliştirilen sisteme de “ KATI ATIK YÖNETİMİ” denir. Katı atık yönetimi; toplama, taşıma, transfer istasyonları ve katı atık uzaklaştırma sistemlerinin bir bütünüdür [5].

02. Çöp ve Katı Atıkların Geri Kazanılması
Çevremizde gördüğümüz çöp aslında atılması gereken, değersiz çöp değildir, o çöpün içinde gördüğünüz bir çok madde , tekrar hammadde olarak kullanılabilir, değerlendirilebilir [1].

Çöpün içindeki geri kazanılabilir maddeleri ayrı toplamak ve değerlendirmek ile, ekonomiye hammadde olarak kazandırmanın yanı sıra, bu atıkların çöp depolama yerlerinde işgal edecekleri yerlerden tasarruf yapmış oluruz [1].

02.01. Geri Kazanım ve Geri Dönüşüm
Genel bir sonuç olarak belirtmek gerekirse, 1970’lerde hız kazanan doğayı koruma ve kirlenmesini önleme çabalarının en etkili yollarından birinin, yenilenemeyen doğal kaynaklardan tasarruf etmek olduğunun 1980’lerin ortasından itibaren genel kabul görmesi, bu alanda tüm dünyada önemli girişimlerin başlatılmasını sağlamış, başta ambalaj malzemeleri olmak üzere atık haline gelmiş tüm değerlendirilebilir malzemelerin, malzeme ve/veya enerji biçiminde geri kazanımı birçok ülkenin hedefi haline gelmiştir [2].

Ülkemizde de konuya ilişkin kamuoyu bilinci ve duyarlılığının her geçen gün arttığı görülmektedir. Bu faaliyetlere yeni bir hukuki düzen getirme doğrultusunda, 1991 yılında yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, KAKY’ne göre yasal zorunlu kotalar ile dar kapsamda başlatılan çalışmalar, bazı AB üyesi ülkelerde olduğu gibi ambalaj atıklarına özgü yeni yönetmelik ile 2004 yılından itibaren daha geniş bir kapsama ve kaynağında ayrı toplama hedefi ile ileri bir aşamaya ulaşmıştır [2].

Türkiye’de de belediyelerce toplanmakta olan atıkların yaklaşık yedide birini oluşturan ambalaj atıkları, düzenli atık depolama alanları için önemli bir maliyet kalemidir. Çöp dağlarının tehdidi altındaki hava, su ve taş küreler, orman ve tarım arazileri ile deniz, göl ve akarsu ekosistemleri; her ne kadar teorik olarak yenilenebilir doğal kaynak olarak sayılsalar da, kaynağın kendini yenileme kapasitesinin üstündeki aşırı kullanımlarla oluşan yoğun kirlilik sonucu kendini yenileyemediğinden yok olmaktadır [2].

02.02. Geri Dönüşümün Yararları Nelerdir?
• Doğal kaynaklarımız korunur. Kullanılmış ambalaj ve benzeri değerlendirilebilir atıkların bir hammadde kaynağı olarak kullanılması, yerine kullanıldığı malzeme için tüketilmesi gereken hammaddenin veya doğal kaynağın korunması gibi önemli bir tasarrufu doğurur. Doğal kaynaklarımız, dünya nüfusunun ve tüketimin artması sebebi ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle doğal kaynaklarımızın daha verimli bir şekilde kullanılması gerekmektedir [3].

• Enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm sırasında uygulanan fiziksel ve kimyasal işlem sayısı, normal üretim işlemlerine göre daha az olduğu için, geri dönüşüm ile malzeme üretilmesinde önemli bir enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm ile tasarruf edilen enerji miktarı atık cins ve bileşimine bağlı olarak değişmektedir. Örneğin bir alüminyum kutunun geri dönüşümü ile %90, kağıdın geri dönüşümü ile %60 oranında enerji tasarrufu sağlandığı bir çok uzman tarafından ifade edilmektedir [3].

• Atık miktarı azalır. Geri dönüşüm sayesinde çöplüklere daha az atık gider ve buna ek olarak bu atıkların taşınması ve depolanması kolaylaşır, çünkü artık daha az çöp alanı ve daha az enerji gerekmektedir [3].

• Geri dönüşüm ekonomiye katkı sağlar Geri dönüşüm sayesinde hammaddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır [3].

02.03. Çöplerin Geri Kazanılması
Katı atıklar toplandıktan sonra, çeşitli maddelerin ayrılması, temizlenmesi ve bazı sanayi kuruluşlarına ham madde olarak tekrar satılması, yeni imal edilen maddelerin pazarlanması çöplerin geri kazanılmasında ana gayedir. Çöplerin tekrar değerlendirilmesi ile:

1) Tabii kaynakların korunması ve kaynak israfının önlenmesi

Sayfa 03

2) Uzaklaştırılacak katı atıkların miktarlarının azaltılması gerçekleştirilmiş olur. Tekrar kullanılabilecek maddeler: Kâğıtlar, metal parçaları, camlar ve organik bileşiklerdir.

Çöplerden ayrılan kâğıtlar, ambalaj kâğıdı ve karton kutu imalinde hammadde olarak çok kullanılır. Eski kâğıtların hammadde olarak kullanılması, gerekli odun miktarım ve dolayısıyla senede kesilecek ağaç miktarını büyük ölçüde azaltabilir. Bu itibarla kullanılmış kağıtların mutlaka değerlendirilmeleri gerekir [1].

Metal parçaları bilhassa sanayi atıklarından kolayca ayrılabilir ve değişik işletmelerde tekrar kullanılır. Bazı hallerde bu maddelerin kullanılması normal ham maddelerin kullanımına nazaran çok daha ucuz olabilir. Mesela katı atıklardan ayrılan alüminyumun işleme sokulması için gerekli enerji normal işlemler için gerekli olanın % 5 i kadardır [1].

Kırık cam parçaları tekrar kullanmak: bakımından son derece uygun malzemedir. Büyük ölçüde temiz olarak toplanan camların tekrar işletmeye sokulmaları çok kolaydır. Çöplerin geri kazanılması işlemlerinden, uzaklaştırmak üzere geri kalan atık miktarı normal uzaklaştırılması gereken atık miktarının % 10 u kadardır [1].

Parçalama işleminden sonra hafif kısımlar (plastik, kağıt v.b.) havalı ayırıcılar yardımıyla ayrılır. Hafif maddeler hava ile yukarı taşınırken ağır maddeler tabana çökelir. Metaller mıknatıslı silindir ile ayrılırken ufalanmış cam parçaları ızgara tabandan alınır. Metaller tekrar kullanılmak üzere satılır ve hafif maddelerin ekserisi ısıtma ve enerji temini için yakılır [1].

02.04. Ambalaj Materyallerinin Geri DönüşümüAmbalaj materyallerinin geri dönüşümü denildiği zaman atık kağıtlardan yeni kağıt yağımı, kırık camlardan yeni cam şişelerin üretimi, metallerin ve plastiklerin bazı proseslerden geçirilerek yeniden kazanılması akla gelmektedir [4].

Belediyeler ve özel toplama şirketleri tarafından atık ambalaj materyalleri toplanır ve işleneceği yerlere gönderilir. En büyük atık ambalaj kaynakları süper marketler, restoranlar ve ofis binalarıdır [4].

Ekonomik faktörler ve çevresel düzenlemeler geri dönüşüm proseslerinin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Ayrıca ürünün hammaddesinden elde edilmesi geri dönüşüm prosesiyle kazanılmasından daha masraflıdır. Örneğin; alüminyumdan yapılmış bir malzemenin geri dönüşümü, alüminyum oksit veya hidroksitten alüminyum elde etmenin %5 i kadar, Çelik ve cam malzemeleri geri kazanmak için uygulanan proses bu malzemeleri maden ve silikadan elde etmenin %50 si kadar, Plastik malzemelerin geri dönüşümü hammaddesinden elde etmek için gerekenin % 10-15 i kadar bir maliyete sahiptir. Tüm bu ekonomik ve çevresel faktörler materyallerin geri kazanımının önemini arttırmaktadır [4].

02.05. Karışık Halde Bulunan Atık İçerisindeki Farklı Materyallerinin Ayrılmasıİçerisinde kağıtların, cam malzemelerin, metal kutuların ve plastiklerin bulunduğu çöpler bir yerde toplanır (Şekil 1). Merkezi katı atık ayırma sisteminde (Şekil 2) kağıttan yapılmış materyaller elle ayırma yöntemi ile metal ve plastiklerden ayrılır. Daha sonra metal ve plastikler taşıyıcı kayışa doğru sürüklenirler be burada magnetik ayırma ve akım içerisinde döndürme prosesleri ile ayrılırlar. Magnetik ayırıcılar çelik ve alüminyumu plastik ve camlardan ayırır. En son olarak da yoğunluk farkı ve elle ayırma yöntemi ile cam malzemeler plastiklerden ayrılır (Şekil 3) (Tablo 1) [4].

Bu karışık halde bulunan malzemeler ayrıldıktan sonra işlenip tekrar kullanımlarının sağlanacağı yerlere gönderilir ve belirli proseslerde geçtikten sonra tekrar kullanılırlar. Ancak son zamanlarda kağıt ve cam ambalaj materyallerinin kolaylık geri kazanılması için özel toplama kutuları sokaklara yerleştirilmiş ve kağıt atıkların kağıtlar için ayrılan kutuya, cam atıkların da camlar için ayrılan kutulara atılması sağlanmıştır. Böylece bu malzemeler diğerlerinden ayrılmak zorunda kalmadan kolaylıkla ayırt edilebilmiştir. Bu yöntem daha ekonomik olmuştur [4].

02.06. Geri Dönüşüm Uygulama Aşamaları1. Değerlendirilebilir atıkların (cam, metal, plastik ve kağıt/karton) diğer atıklar ile karıştırılmadan temiz bir şekilde ayrı olarak biriktirilmelidir.

2. Ayrı olarak biriktirilen bu atıklar, çöple karışmadan temiz bir şekilde belediyeler tarafından uygun araçlar kullanılarak ayrı toplanır.

Sayfa 04

3. Kaynağında ayrı toplanan bu atıklar ayırma tesislerinde cinslerine göre (cam, metal, plastik, kağıt/karton olarak) sınıflandırılır. Bu üç işlem geri kazanım olarak tanımlanmaktadır.

4. Geri kazanılan atıklar tekrar işlenmek ve değerlendirilmek üzere geri dönüşüm işletmelerine sevk edilir. Geri dönüşüm işlemi her malzeme türü için farklı işlemlerden oluşur.

Katı Atık Oluşumu
Ambalajların artık kullanılmadıkları zaman atılması veya toplanmak için bir araya getirilmesidir.

Atık Biriktirilmesi, Ayrılması, Saklanması
Evlerde veya işyerlerinde, atıkların sınıflandırılması, ayrı çöplere konması ve toplanacak yerlere taşınmasıdır.

Katı Atıkların Toplanması
Biriktirilen atıkların daha büyük konteynırlara alınmasını ve boşaltılacağı yere kadar taşınmasıdır.

Atıkların Ayrılması, İşlenmesi, Şekil Değiştirmesi
Bu işlemler atık kaynağından uzakta uygulanır. Genellikle geri dönüşüm merkezleri, transfer istasyonları, yanma istasyonları ve atım (disposal) sitelerinde gerçekleşir.
Katı atık görülen işlemler şunlardır:
• Yığın Atıkların Ayrılması
• Boyutlarına göre ayrılması (öne makineyle sonra elle)
• Boyut küçültülmesi
• Mıknatısla metal maddelerin alınması
• Sıkıştırma ile hacim küçültülmesi
• Atıkların yakılması

Transfer Edilmesi, Taşınması
İşlem görmüş atıkların, atım (disposal) için taşınmasıdır.

İşlem Görmesi, Son Haline Gelmesi
Hangi halde olursa olsun; ister evlerden direk toplanan çöpler, ister geri dönüşüme girmeyen malzemeler, ister yakılmış katı atıklar olsun, hepsinin sonu katı atık atım (disposal) merkezleridir.

Buralar, mühendisler tarafından sadece katı atıklar için hazırlanmış alanlardır. Toprağa ve topluma herhangi bir zarar vermeyecek şekilde, örneğin fare ve böceklerin üreyemeyeceği, yer altı suların karışılmayacak biçimde tasarlanmışlardır.

Tablo 1.Geri Dönüşümlü Materyallerin Ayrılması(4)

Sayfa 05

Şekil 1. Kaynakta Ayırma Yöntemiyle Geri Kazanılabilecek Katı Atıklar [5]


03. Ambalaj
03.01. Ambalajın Tarihçesi
İçine konulan ürünü, üretim aşmasından tüketiciye ulaşıncaya kadar, dağıtım zincirindeki dış etkenlerden koruyan, bir arada tutarak taşıma, depolama, dağıtım, tanıtma işlemlerini kolaylaştıran sargılar ve kaplar, çok eski zamanlardan beri günlük hayatımızın bir parçası oldu [6].

Şekil 2. Merkezi Katı Atık Ayırma Sistemi [5]

İlkel ekonomilerde ambalaj malzemesi olarak kullanılan tahta fıçı ve sandıklar, toprak kaplar, deri tulumlar ve çuvallar yeni materyallerin bulunarak kullanıma uygun ve ekonomik hale getirilmesi ile yerini karton, metal, cam, plastik malzemelere bırakmıştır. Önceden yalnız taşıma ve depolama amaçlı
kullanılan ambalaj zamanla bir başka fonksiyonu daha üstlendi, içindeki ürünün reklamını yapar hale geldi [6].

Şekil 3. Merkezi Katı Atık Ayırma Sisteminde Geri kazanılabilir Atıkların Ayrılması [5]

Sayfa 06

Bugün ambalaj, tasarımı ile ürünün satış politikasının bir parçası olarak görülüyor. 1960 lı yıllarda ülkemizdeki ambalaj malzemeleri kağıt, karton, selofan, cam ve ahşaptan oluşuyordu. İhracatta tahta kutu ve sandıklar ile jüt çuvallar kullanılıyor, bunların dışındaki ambalajlar maliyeti artıran lüks malzemeler olarak görülüyordu. 1970 li yıllarla birlikte ambalaj sanayinin özellikle de ihracattaki önemi kavrandı [6].

Aynı dönemde pek çok ülkenin ambalajlama enstitüsü olduğu biliniyordu. Ülkemizde de 1977 yılında Ambalaj Araştırma Merkezi' nin kurulması çalışmaları başladı. Türkiye' de ambalaj sektörünün ilk gelişimi teneke kutu dalında oldu. Bu dönemde ilk kez kendi ürünlerini ambalajlamak için ambalaj üretimi yapan isletmelerin dışında yalnızca ambalaj üreten isletmeler kurulmaya başladı. Teneke kutu alanında yaşanan bu gelişme daha sonra karton ambalaj ve plastik ambalaj alanlarına da yayıldı [6].

1980' li yılların başında ise ülkemizde ilk kez pet sise üretilmeye başlandı. Su ambalajlamada kullanılmaya başlanan pet şişeler çok kısa süre içinde sıvı gıda maddelerinin ambalajlanmasında yaygın halde kullanılır hale geldi. Bu durum çok eski bir geçmişe sahip olan cam ambalajın pazar kaygısı ile teknolojisini yenilemesine neden oldu. Yine 1980 li yıllarda ithal edilen alüminyum kutu ülkemizde de üretilmeye başlandı [6].

Türkiye'de oluklu mukavva sanayinin kurulması da Seka' nın 1954 yılında İzmit tesislerinde ilk oluklu mukavva fabrikasını isletmeye açması ile gerçekleşti. Özel sektör, 1960 yılından sonra oluklu mukavva yatırımına ve üretimine ilgi duymaya başladı. Türkiye oluklu mukavva sanayiin en hızlı gelişme dönemi, 1981-1995 yıllar arasında oldu. Büyük kuruluşların bazlar 1981 yılından başlayarak gelişmiş teknolojiye dayanan yüksek kapasiteli yatırımlara yönelmiş, bazıları da ikinci ve üçüncü oluklu hatlarını isletmeye almışlardır [6].

Türkiye oluklu mukavva sanayinde yer alan tek kamu kurulusu alandan çekilmiştir. Bugün sektörde 5.000 den fazla firmanın faaliyet gösterdiği tahmin edilmekte olup resmi kayıtlara göre özel sektöre ait 910 fabrika 59 ilde faaliyet göstermekte ve sektörde 250 bini aşkın isçi istihdam edilmektedir [6].

03.02. Ambalajın GörevleriGıda sanayinde ambalaj; içine konulan ürünlerin, son tüketiciye, bozulmadan en az toplam maliyetle güvenilir bir şekilde ulaştırılmasını ve tanıtılmasını sağlayan bir araç olarak tanımlanabilir [1].

Ambalajın Görevleri:
a) İçindeki ürünü korumak
b) Dayanıklılığını arttırmak
c) Yükleme, boşaltma, stoklama ve kullanma kolaylığı sağlamak
d) Ürünü tanıtmak ve tüketiciyi satın almaya özendirmek

Günümüzde ambalaj ürünü sattıran en önemli öğe haline gelmiştir. Ambalaj satıcının yerini almış ve alıcıya ürünle ilgili bilgiler ileten müşteri ve ürün arasındaki iletişimi sağlayan bir özelliğe bürünmüştür. Kısaca ambalaj yalnızca içine konulan ürünü koruyan tamamlayıcı bir araç değil ürünün bir parçasıdır. Ambalaj ürüne kişilik katar. Ayrıca renk ve biçim özelliğiyle albenisinde kazandırır. Ambalaj ürünün kürküdür. Genelde ambalaj; iç ambalaj ve dış ambalaj olmak üzere iki ana gruba ayrılabilir. Gıdaların ambalajlanmasında kullanılan özellikle iç ambalaj niteliği son derece önemlidir [1].

03.03. Gıdaların AmbalajlanmasıGıda sanayi içinde ambalaj sanayinin çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu önem ambalajın besin maddelerini dış etkilerden korumasında taşıma, depolama, dağıtım, tanıtma gibi pazarlama işlevlerini kolaylaştırılmasından kaynaklanmaktadır. Ambalajlamanın gıda sanayin de önemini arttıran bir diğer etmende besin maddelerinin halk sağlığı ile yakından ilgili olmasıdır. Besin maddeleri en iyi biçimde hazırlansa bile yanlış bir ambalajlama üretimi bozacağı gibi insan sağlığını da tehdit edecektir [1].

Genel olarak ambalajlama ülkelerin kalkınma ve yaşam standartlarına paralel bir gelişme gösteren son derece dinamik bir konudur. Ambalaj malzemesi ve paketleme makinelerindeki gelişmeler gıda sanayi ürünlerinin de gelişmesine yol açmıştır [1].

Sayfa 07

Dış ticarette de ambalaj malın üretildiği ülkede ihracını ve dış pazarlarda rekabet şansını arttıran unsurların en önemlilerinden birisidir. Ambalaj hammaddelerinin (cam, metal, kağıt, plastik, ahşap vb) çeşitliliği ve değişik kombinasyonlarda kullanılabilmeleri nedeniyle ambalaj konusu, gıda üreticisinin, makine yapımcısının ve ambalaj sanayicisinin koordineli bir ekip çalışmasını gerektiren bir uzmanlık dalı haline gelmiştir [1].

03.04. Ambalajdan Beklentiler

Tüketicinin Ambalajdan Beklentileri
1- Ürün satış yerlerinde kolaylıkla tanınabilmelidir.
Ambalajın şekli ve rengi
Arana ürün için tipik olması
Üreticinin belirgin markası (logo)
2- Ambalaj üzerinde ürüne ilişkin bilgiler ve kolay okunabilir olmalıdır.
Miktarı
En az dayanma süresi (raf ömrü, muhafaza süresi)
Fiyatı
3- Şeffaf olmalıdır.
Ürün ambalaj aracılığı ile tanınabilmelidir
4- Kapağı özgün olmalıdır.
Değişmeyen miktar (porsiyon)
Kaliteyi koruyucu ürün muhafaza
Ellenmeye karşı güvence
5- Şekli uygun olmalıdır.
6- Elle kolay tutulabilir, kalımlı (stabil), çarpmalara dayanıklı, kırılmaya karşı güvenli
7- Üst üste düzgün yığın oluşturabilme (satın almada ve evde)
8- Kolay açılıp tekrar kapanabilmelidir.
Özel bir güç ve araç gerektirmeksizin büyük hacimli olanlar tekrar kapatılabilir.
9- Ambalaj malzemesi gerektiği kadar kullanılmalıdır.
Hilesiz olma ve gereğinden fazla kullanılmama.
10- Çevreye uygun olmalıdır.
Tamamen boşaltılabilir
Yıkanıp durulanabilir.
Ambalaj materyalinin kimliğini belirten işaretleme
Tekrar kullanılabilir veya yeniden değerlendirilebilir
Çöp kaplarında az yer kaplama

Ticarette Ambalajdan Beklentiler:
1- Boyutları standartlaştırılmış olmalıdır
Paketlemeye ve yüklenmeye uygun, az yer kaplama
Kolay ve düzgün istiflenebilir
2- Üründe kalite kaybı olmaksızın depolanabilir olmalıdır.
Yüksek nemli koşullarda da
Değişen sıcaklıklarda da
Etkin ve yoğun aydınlık koşullarda da
3- Depoda kolaylıkla ayırt edilebilir niteliklerde olmalıdır. Koli ambalajı da reklam etkili kullanılabilmelidir.
Sergileyici (teşhir edici) olarak
Montajlanabilir tabla, tepsi vb olarak
4- Porsiyon ambalajların fiyatlarını etiketlere basma, işaretleme mümkün olmalıdır.
5- Ürünün özelliklerine uygun doğru ambalajlama yapılmalıdır.
Kalite kaybı olmaması
Fire tehlikesi bulunmaması
Yasal kural ve kısıtlamalara uygun olması
6- Özgünlüğünü güvence altına almalı, korumalıdır.
İçindeki ürüne her hangi bir olumsuz işlem uygulanması olanaksız
Porsiyonda değişiklik yok (ağırlık, nicelik )
7- Geri alma yada geri vermede sorun olmamalıdır.
Üreticini veya Ambalajlayanın Ambalajdan Beklentileri:

Sayfa 08

8- Ambalaj fizyolojik bakımdan kusursuz ve tehlikesiz olmalıdır.
Ambalaj malzemesi yasal kurallara uygun
Ambalaj malzemesi ürüne uygun
9- Ambalajlanan ürüne ve ambalajlama işlemine uygun özgün özellikler içermelidir.
Fiziksel – kimyasal inert (etkisiz)
Mikrobiyolojik kusursuz
Havası alınabilir, gazlama işlemi yapılabilir.
Dondurulabilir
Pastörize veya sterilize edilebilir, kaynatılabilir.
Işıktan koruyucu, ışığa dayanıklı.

03.05. Ambalaj Maddelerinin Seçimini Etkileyen Etmenler
Genel olarak; gıdaların ambalajlanmasında her biri farklı özellikte olan çeşitli maddeler kullanılmaktadır. Gıda ambalaj maddeleri seçiminde etkili etmenler şöyle sıralanabilir:

a) Gıda maddeleri özelliklerine göre oksijen, ışık, koku ve ısı gibi etmenlerin etkisiyle mikrobiyolojik, biyolojik, kimyasal ve fiziksel bozulmalara uğrarlar. Neme duyarlı ürünlerde depolama sırasında ürün ile çevre arasında nem alış – verişi olur.bu nedenle patates cipsi gibi neme çok duyarlı gıdaların nem geçirmeyen ambalaj malzemeleri ile ambalajlanması gerekmektedir. Yağ ve yağlı gıda maddeleri oksijene karşı duyarlıdır. Işık oksijenin etkisini hızlandırır. Bu nedenle oksijene duyarlı gıda maddelerinin oksijen geçirgenliği çok düşük olan ve ışık geçirmeyen malzemelerle ambalajlanması gerekir. Işığa karşı duyarlı tereyağı, süt, bira, bisküvi gibi ürünlerde baskılı yada koyu renkli ambalaj malzemeleri kullanılmalıdır. Aromalarını yitirmeleri istenmeyen ürünlerde ise aroma geçirmeyen filimler kullanılmalıdır [1].

b) Ambalaj malzemesi ve ürün birbirine tam olarak uygun olmalıdır ve birbirine zarar vermemelidir.

c) Ambalaj üzerinde içerdiği ürünün özellikleri ve kullanılmasıyla ilgili bilgiler bulunmalıdır.

d) Ambalaj, içindeki ürünü normal koşullarda koruyabilecek kadar özelliklere sahip olmalıdır. Maliyeti düşürmek için belirli bir risk altında ekonomik ambalaj seçilir.

e) Ambalaj tasarımı [1].

03.06. Ambalajlar Üzerindeki İşaretler

1. Geri Dönüşüm veya geri kazanım: Bu işaret ambalajın geri dönüşümlü veya geri kazanımlı olduğunu gösterir.

2. Geri dönüştürülmüş maddeden elde edilmiş ürünler: Bu işaret ürünün geriye dönüştürülmüş maddeden elde edildiğini gösterir

3. Bu işareti kullanan ambalaj ürün üreticisi kuruluşlar Türkiye'de atıkların geri kazandırılmasına ÇEVKO Vakfı Üyesi olarak katkıda bulunuyor, geri dönüştürülebilen ambalaj kullanıyor [3].

04.Gıdaların Ambalajlanmasında Kullanılan Materyaller ve Geri Dönüşümü

04.01. Cam Ambalajlar
Üretimi yaklaşık 4000 yıl öncelerine uzanan camın ilk kullanımı süs eşyası olarak başlamış. Şekillendirme olanaklarının giderek artmasıyla da çeşitli ev eşyası, şişe, kavanoz, pencere camı ve gözlük camı gibi değişik alanlara yayılarak gelişimini sürdürmüştür [7].
Camın hammaddesi silisli kumdur. Cam silis kumunun çeşitli katkı maddeleri ile birlikte yüksek sıcaklıklarda eritilerek şekillendirilmesinden meydana gelir. Cam ambalajlar içine konulan ürünün görülebilmesi nedeni ile tercih edilen bir ambalaj çeşididir. Cam şişe ve kavanozların önemli bir hammadde kaynağı kullanılmış cam şişe ve kavanozlardan oluşmaktadır. Bu nedenle cam şişe ve kavanozların geri kazanımına yardımcı olmak için cadde ve sokaklardaki cam kumbaraları kullanılmalıdır. Bu şekilde toplanan cam şişeler kırılır ve yıkama ve öğütme işlemlerinden sonra cam fırınlarına yüklenir. Diğer taraftan çoğu kez kahverengi renkte olan depozitolu şişeler ise temizlenerek

Sayfa 09

tekrar doldurulur. Camın geri dönüşümü ülkemizde çok uzun yıllardır yapılmakta olup yaklaşık her üç şişeden biri geri kazanılabilmektedir Yeni cam ambalaj üretiminde geri dönüştürülmüş cam kullanılarak büyük ölçüde enerji tasarrufu sağlanabilir [7].

Gıdaların ambalajlanmasında kullanılan normal bir camın ortalama bileşimi şu şekildedir [7].
Silisyum dioksit (SiO2) : % 69-75
Kireç (CaO) : % 9-13
Soda (Na2O) : % 13-17
Aleminyum oksit(Al2O3) : % 0,5-2,5

04.01.01. Cam Ambalajların Özellikleri
Cam Ambalajların Olumlu Özellikleri

Cam, bir ambalaj malzemesi olarak sahip olduğu olumlu özellikler nedeniyle gıda ve içecek sektöründe çok yaygın ölçüde kullanılmaktadır. Belli başlı bu olumlu özellikleri aşağıda kısaca belirtilmiştir [1].

Sert, sağlam ve kimyasal açıdan inert bir malzemedir. İçine konulan gıda ve içecek ile hiçbir etkileşim olmaz; zamanla aşınmaz ve bozulmaz.
Renkli olduklarında ürünü belirli düzeyde ışık etkisinden korur.
Gaz, su buharı, koku ve sıvı geçirgenliği yoktur.
İçine konulan ürün görülebilir. Böylece tüketici satın aldığı mal hakkında bilgi sahibi olur. Ayrıca üretici, iyi bir sınıflandırma, doldurma gibi önlemlerle malını daha kolay satabilme olanağına kavuşabilir.
Isıl dayanımı yüksektir. Sterilize edilebilir.
Biçim değiştiremez
İç basınç ve düşey yüklere dayanıklıdır.
Teneke kutulara göre daha kolay açılabilir.
İçindeki ürün tüketildikten sonra başka amaçlarla da kullanılabilir.
Çeşitli biçim, büyüklük ve renkte yapılabilir.
Vakum dolum ve kapama yöntemine uygundur.
Makinelerde yüksek dolum kapasitesine ulaşılabilir.

Cam Ambalajların Olumsuz Özellikleri
Ağırdır, taşımada sorunlara yol açabilir
Kırılgandır, darbe, ısıl şok ve aşırı iç basınç gibi etkilerle kırılabilir.
İçini gösterdiğinden; üreticinin ayıklama, sınıflandırma ve doldurma gibi işlemlerde çok özenli davranılması gerekir. Bunlar maliyeti arttırıcı etkenlerdir.
Camın ışık geçirmesi içerdiği gıdanın renginin bozulmasına neden olabilir.
Camın en olumsuz özelliği, çeşitli etkilerle kolaylıkla kırılabilmesidir. Özellikle camın kimyasal bileşimi, cam kabın şekli, şekillendirmede uygulanan sıcaklık ve süre ile diğer üretim aşamalarına camın kırılma niteliği üzerinde etkili olmaktadır. Ancak cam ambalajın diğer malzemelere göre dezavantajı gibi görülen kırılma dayanıklılığı ve ışık geçirme özellikleri, gelişen teknolojiye koşut olarak önemli ölçüde iyileştirilebilmiştir [1].

04.01.02. Cam Ambalaj Tipleri
Camdan yapılan gıda ambalajları beş grup altında toplanabilir.

a) Şişeler: Biçim açısından en yaygın kullanılan ambalaj kablarıdır. sıvı ve yarı sıvı gıdalar için uygundur.

b) Kavanozlar: Geniş ağızlı cam kaplardır. Sıvı, yarı sıvı, küçük parçalı, toz, granüller ve viskoz gıdalar için kullanılırlar. Kapasite ve ağız ölçülerine göre tanımlanırlar.

c) Bardak Tipi Düz Ağızlı Kaplar: Reçel, marmelat, jöle ve ezme gibi gıdaların ambalajlanmasında kullanılan boyunsuz ağız kısımları gövdesinden daha geniş ve düz olan kaplardır.

d) Damacanalar: Büyük hacimli şişelerdir. Boyun ve ağız kısımları dardır. Kapasiteleri 3 – 15 lt arasında değişir. Yükleme boşaltmada kolaylık sağlamak ve korumak için koruyucu dış ambalajıyla birlikte kullanılırlar.

04.01.03. Cam Ambalajların Bazı Kalite Özellikleri

Sayfa 10

a) Kimyasal Dayanıklılık: Camın su, asit, baz ve tuz çözeltilerinin veya sürede atmosferik koşulların yol açabileceği kimyasal etkilere karşı dayanma gücüne kimyasal dayanıklılık denir. Kimyasal dayanıklılık özellikle serum ve ecza şişeleri için önemlidir [1].

b) Isıl Genleşme, Ani Sıcaklık Değişimine (Isıl Şok ) Dayanımı: Isıl genleşme özelliğinin cam şekillendirme işlemlerinde belli bir önemi vardır. Şişe camının 42 – 60 oC lik bir ısıl şoka dayanması gerekir. Diğer deyişle sıcaktan – soğuğa sıcaklık sıçramasının 42 oC den daha fazla veya soğuktan sıcağa sıcaklık sıçramasının ise 60 oC den daha yüksek olmaması istenir [1].

Ani sıcaklık değişikliklerine dayanıklılık özellikle yıkama, pastörizasyon ve sıcak dolum gibi işlemler için önemli bir kalite faktörüdür. Bu dayanıklılık camın kalınlığı arttıkça azalmaktadır [1].

Herhangi bir cam ambalajın ısıl şoka dayanımı basit bir test ile belirlenebilir. Bu amaçla cam ambalajlar su ile doldurularak önce sıcak suya daldırılır. Yaklaşık 5 dakika bekletilir. Sonra sıcak sudan çıkarılarak 15 sn içinde soğuk su banyosuna aktarılır. 30 sn de soğuk suda bekletilir. Belirtilen işlemler sonunda cam kaplarda çatlama olmamalıdır. Sıcak – soğuk su banyoları arasındaki sıcaklık farkı 42 °C dir [1].

Isıl şoklar kırılmayı önlemede en önemli seçenek, cam kabın iç ve dışındaki sıcaklık derecesi farkını 42 oC nin altında tutmaktır. Örneğin 90 oC de sıcak doldurulacak bir cam ambalajın önceden en az 50 oC ye ısıtılmış olması gerekir [1].

c) İç Basınç Dayanımı: İçinde yiyecek veya içecek bulunan kapalı çam ambalajlarda iç basıncın artmasına aşağıdaki etkenler yol açmaktadır;

Sıcaklık yükselmesi

Dondurma

İçeceklerin gazlanma işlemi

Sıcaklığın yükselmesi, cam kaptaki sıvı gıdanın genleşmesine ve ayrıca kaptaki gaz ve buharların (hava, su buharı, CO2) kısmi basıncının artmasına neden olur. Ancak camın genleşmesi aynı ölçüde gerçekleşmediği için iç basınç artar. İşte bu tip basınç artışlarından kaynaklanabilecek sakıncaları önlemek amacıyla kapta belirli bir oranda “tepe boşluğu'nun bırakılması gerekir.

Sıvı gıdanın bileşimi yanında, ambalajda bırakılan tepe boşluğu oranı da iç basınç düzeyini etkiler. Başka bir deyişle sıcaklık artışının yol açtığı iç basınç tepe boşluğu oranına bağlı olarak ( % 1-10) değişir [1].

d) Darbe Dayanımı: Camın mekanik çarpmalara karşı dayanıklılığı da taşıma ve benzeri bakımdan önemli bir kalite faktörü oluşturur. Cam ambalajların darbe dayanımı her bir mm cidar kalınlığı için en az 0.890 kg olmalıdır [1].

e) Dikey Eksende Sıkıştırma Dayanımı: Kapatma makinelerinde şişeye yüklenen dikey kuvvette dayanmada önemlidir. Hidrolik işlemlerde ölçülen dikey sıkıştırma dayanımı; mantar tıpalı şişelerde en az 200 kg, kapsül kapaklı şişelerde en az 800 kg olmalıdır [1].

f) Renk: Cam yüzeyine gelen ışığın bir kısmı doğrudan absorbe edilir. Diğer bir kısmı ise yansır. Absorbe edilen ışığın bir kısmı diğer yüzeyden yansır ve geri kalanı da camdan geçer. Camın ışık geçirgenliği camdan geçen ışığın cama gelen ışığa oranıdır. Cam ambalajlar içindeki ürünlerin özellikle ultraviyole (mor ötesi) ışınlarda korunabilmesi için veya estetik bir görünüm vermek amacıyla renklendirilirler. Cama yeşil veya bal renk vermek üzere harmana konan kimyasal maddelere melanj maddeleri denir. Ülkemizde bal rengi cam üretiminde pirit ve kok kömür kullanılır [1].

04.01.04. Geri Kazanılabilir Cam ve Cam Mamulleri
Pet Şişeler
Kavanozlar
Bardaklar

Sayfa 11

Ayrı biriktirme sırasında camdan olmayan kısımlar cam toplama kaplarına atılmamalıdır. Atılan cam malzemelerin içi boş olmalıdır. Yoksa içindeki kalıntılar çürür, kokuşur ve hijyenik sorunlar yaratabilir.

Etiketler önemli değildir. Cam eritilirken, tamamen yok olurlar.

Cam toplama kumbaralarına şişeleri atarken dikkatli olmak zorundayız, ki ilerde renklerine (yeşil, kahverengi, renksiz ) göre ayırım yaparken zorluk çıkmasın.

Ayrı toplama için uygun kumbara geliştirme çalışmaları çeşitli ülkelerde sürmektedir.

04.01.05. Geri Kazanılmayan Cam ve Mamulleri
• Ampul ve florsan lambaları
• Pencere camları, cam yapı malzemesi
• Aynalar
• Optik camlar, ısıya dayanıklı camlar
• Telli camlar

Çok yollu şişelerle veya cam kaplarla alış veriş yapılmalı, kullan at tüketim davranışı terk edilmelidir.

Eğer ürünleri çok yollu ambalajlar içinde almak mümkün değil ise o zaman cam yerine tekrar değerlendirme olanağı olmayan plastik kaplarda ve / veya süt ve meyve sularının ambalajlandığı blok ambalajlarda alın [1].

04.01.06. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü
Camlar genellikle elle ayırma yöntemi ile plastik ve kağıtlardan ayrılırlar. Elle ayırma yöntemi ile camlar renklerine göre de ayrılır (Şekil 4). Kırılmamış olarak ayrılan veya depozitolu şişeler sağlam oldukları için ait oldukları firmalara geri gönderilirler ve buralarda şişeler yıkanıp, kurutulduktan sonra tekrar kullanılırlar. Yeniden kullanımı mümkün olmayan renksiz camlar yıkanıp öğütüldükten sonra cam fabrikalarında tekrar işlem görerek yeni ürün haline gelir (Şekil 5). Kırık cam parçaları ise yol yapımında, binaların yapımında kullanılan tuğlalarda, sentetik tahta ürünlerin yapımında ve peteğimsi yapıya sahip olan malzemelerin izolasyonunda ‘camdan-yün’ denilen şekli ile kullanılır [4]. Şişe-Cam Grubu, bayileri kanalı ile her yıl yaklaşık 65-70 bin ton atık cami işleyerek tekrar geri kazanıyor. Cam şişe kazanım oranı %36 [3].

Şekil 4. Cam Ambalaj Malzemelerinin Niteliklerine Göre Ayırımı [5]

Sayfa 12

Şekil 5. Cam Ambalajların Geri Dönüşümü [5]

04.02. Kağıt Ambalajlar
Kağıt ve karton en çok kullanılan ambalaj malzemesi türüdür. Değerlendirilebilir nitelikli atıkların ağırlık olarak yarısından fazlasını kağıt ve karton oluşturmaktadır. Kağıdın hammaddesini selüloz adı verilen madde oluşturur. Selüloz son derece kıymetli bir madde olup kaynağı ormanlarımız ve özel yetiştirilen bitki türleridir. Bu nedenle, belki de en kıymetli atık cinsi kağıt ve kartondur. Kağıt ve karton atıkların sağlıklı bir şekilde geri kazanımını sağlamak için, diğer tüm atıklarda olduğu gibi, bu atıklarında temiz şekilde toplanması ve cinslerine göre ayrılması şarttır. Kağıt ve karton atıkların geri dönüşümü ile de önemli ölçüde enerji tasarrufu sağlanır [3].

Meşrubat ve içecek kartonları süt ve meyve suyu gibi içeceklerin ambalajlanmasında kullanılır. Bu ambalajların %80’i kağıt ve az bir oranı da plastik ve alüminyumdan oluşmaktadır. Bu malzeme sayesinde süt ve meyve suyu gibi özellikle güneş ışığına karşı çok duyarlı olan içecekleri saklama süresi daha uzun olabilmektedir. Meşrubat ve içecek kartonları olarak adlandırdığımız bu ambalaj türü de geri dönüştürülebilir. Bu tür içecek kartonlarının atıkları küçük parçalara ayrılır ve yüksek ısıda preslenerek dayanıklı levhalar haline getirilir. Geri dönüşüm işlemi sonucunda bu levhalardan masa, sandalye ve dolap gibi mobilyalar üretilebilir veya inşaat sanayinde yardımcı malzeme olarak kullanmak mümkündür [3].

04.02.01 Kağıt Çeşitleri ve Kağıt Esaslı Ambalajlar
Kağıt esaslı ambalajlar beş grup altında toplanır. Bunlar;
Sargılık kağıtlar
Karton kutular
Oluklu mukavva kutular
Viol
Polistirenli kutular

Sargılı Kağıtlar:
¨ Kroft Kağıtlar: Genellikle iğne yapraklı yumuşak ağaçlardan elde edilen dayanıklı bir kağıt çeşididir.

Sayfa 13

¨ Taklit Kroft Kağıtlar: Kroft kağıdı kadar dayanıklı olmamakla beraber ucuz olmaları nedeniyle kfoft kağıdı yerine kullanılabilir.
¨ Süfit Kağıdı: Üzerine baskı yapılabilir. Daha çok küçük torba, poşet yapımında etiket olarak ve folyo laminasyonlarında kullanılır.
¨ Parşömen Kağıdı: Parşömen kağıtlar kokusuz, tatsız, yğ ve suya dayanıklı saf selüloz kağıtlardır. Yağlı bisküvi ve diğer unlu mamuller, tereyağı, margarin, peynir, taze ve kızarmış balık, kırmızı ve beyaz ambalajlanmasında geniş ölçüde kullanılır.
¨ Taklit Parşömen Kağıdı: Et, sosis, salam gibi yüksek oranda yağ içeren gıdaların, tereyağı ve margarinlerin ayrıca kokunun muhafazasında da olanak verdiğinden kahve, hazır çorba vb. ve nem geçirmez özelliği olduğundan hem yağ hem su oranı yüksek gıdaların ambalajlanmasında kullanılırlar.
¨ Hutpak Kağıdı: Düşük gramajlı ve dayanıklı bir kağıt olup daha çok meyve ve sebzelerin ambalajlanmasında kullanılır.
¨ Neme Dayanıklı Kağıtlar: Nemli koşullarda uzun süre özelliklerini koruyabildiklerinden özellikle balık ve et ambalajı olarak uygundur.
¨ İpek Kağıtlar: Kolaylıkla bükülebilen ve hava geçirgenliği çok yüksek olan malzemelerdir. Özellikle limon portakal gibi ürünler için sargılık olarak kullanılır.

04.02.02. Kağıt Ambalaj Atıklarının Geri ToplanmasıKağıt atıkların mavi renkli torbalarda biriktirilmeleri gerekmektedir. Bu torbalar, yetkililerce belirtilen zamanlarda dışarıya konulmalı veya mavi renkli kağıt konteynırına atılmalıdır (Şekil 6) [8].

Mavi renkli kağıt konteynırına atılacak maddeler şunlardır:
• Gazete, dergi ve mecmualar
• Defter, kitaplar, kataloglar, prospektüsler
• Kartonlar (katlanarak konulmalıdır)
• Formlar, bilgisayar kağıtları
• Sigara paketlerinin sadece kağıtları
• Plastik içermeyen bisküvi, çikolata, sakız gibi maddelerin sadece kağıtları
• Not kağıtları ve temiz kağıt torbalar.

Mavi renkli kağıt konteynırına atılmaması gereken maddeler de şunlardır:
• Kaplamalı kağıtlar, tetrapak örneğinde olduğu gibi
• Kısmen gümüşlü kağıtla kaplı olan kağıtlar (çikolata kağıdı, v.s.
• Yağ ve su geçirmez kağıtlar (pergament kağıdı, aydınger , v.s.)
• Kirlenmiş kağıtlar (yiyecek bulaşmış, hijyenik kağıt v.b. )
• Karbon kağıdı
• Eski duvar kağıtları
• Plastik veya alüminyum ile kaplanmış kağıtlar
• Plastik emdirilmiş paket zarfları, yollama çantaları v.d.
• Tüm diğer özel kağıtlar (filtre kağıtları, yapıştırma bantları ).
O halde sadece evimizde ve iş yerinde yukarıdaki dört gruba giren kağıtları ayırmak yeterli olacaktır.
• Kağıt kutusu kullanımında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlar ise şöyle sıralanabilir:
•Evlerde özellikle kağıtları toplayabilecek bir kağıt kutusu bulundurulmalıdır. Bu, ayrımın daha kolay yapılabilmesini sağlayacaktır.
• Kartonlar kağıt kutusuna katlanmış bir biçimde atılmalıdır. Aksi takdirde karton oldukça fazla yer kaplayacaktır.
• Kağıt kutular sürekli kapalı tutulmalıdır. Kutuya yağmur suyu girmemelidir. Çünkü nemli kağıdın geri kazanılması mümkün değildir.
• Kağıtlar kutuya sıkıştırılmamalıdır.

04.02.03.Kağıt Ambalajlarının Geri Dönüşümü
Buruşturulmuş, bükülmüş kutuların ve diğer kağıt ambalaj materyallerinin geri dönüşümünde proses basamakları şunlardır;
• Hamur haline getirme (pulping)
• Yüksek yoğunluklu çözelti ile temizleme
• Kabaca ve ayrıntılı biçimde inceleme
• Santrifüjlü temizleme
• Liflerine ayırma
• Rafinasyon

Sayfa 14

Pulping işlemi ile materyaller suda yayılmış halde bulunan liflerine ayrılıyor. Yüksek yoğunluklu temizleme ile çivi, tırnak gibi büyük ve kalın parçalar ayrılıyor. Santrifüj temizleme ile yapışkan maddeler ayrılırken, liflerine ayırma işlemi ile kısa ve zayıf lifli kısımlar uzun ve güçlü liflerden ayrılıyor. Rafinasyon ile de istenilen yoğunluk, uzama, yüzey düzgünlüğü gibi özellikler elde ediliyor. Ayrıca kostikle yıkama ile eski, buruşturulmuş kağıt materyallerin lif özellikleri düzeltiliyor. (Şekil 7) [4].

Tetra Pak ambalajları pek çok açıdan “çevreci ambalaj” sıfatını hakketmektedir. Tetra Pak ambalajları, yüzde 100 geri dönüştürülebilen malzemelerden üretilir. Kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları genel olarak iki temel yöntemle geri dönüştürülür. Bunlardan ilki kağıt geri kazanımı yöntemidir ve Tetra Pak karton ambalajların içerisindeki kağıt elyafının geri kazanılarak değişik kağıt ürünleri elde edilmesi anlamına gelir. İkinci yöntem ise yonga levha yöntemidir. Bu yöntemde kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları 10 – 15 mm boyutunda küçük parçalara ayrılarak ısı ve basınç altında preslenir ve çeşitli kullanım alanları olan yonga levhalar üretilir. Kullanılmış Tetra Pak içecek kartonları kulakları açılarak yassı hale getirilerek normal hacimlerinin altıda biri kadar yer kaplayabilmektedir. Tetra Pak ambalajlarının boş, dolu veya kullanılmış olarak sevk edilmesi fosil yakıt kullanımı, egzoz gazlarının emisyonu ve sera etkisi gibi çevreyi olumsuz etkileyen ögeleri en aza indirir [9].

04.02.04. Türkiye' de ve Dünya’ da Kağıt Ambalajlarının Geri Dönüşüm
Türkiye’deki kağıt-karton tüketim miktarı 2003 yılı için 2.846 ton olup, bu miktar 2002 yılındaki tüketim miktarımız olan 2.486 tona göre %14 artmıştır. Aynı dönem ile ilgili mamul kağıt karton ithalat miktarı 369 ton artış göstererek 1.031 tondan 1.400 tona ulaşmıştır. İhracat miktarımıza bakıldığında ise; 2002 yılında 188 ton iken, 2003 yılında 173 tona gerilediği görülmektedir [10].

Tablo 2. Türkiye’de kullanılan atık kağıt miktarı (Ton )

Tablo 2 incelendiğinde; kriz yılı olan 2001 yılı hariç, atık kağıt tüketiminin genel olarak arttığını görmekteyiz. Kullanım miktarı her geçen gün artan atık kağıdın yurt içerisinde toplanan miktarı 2002 yılında 1.036 ton iken, 2003 yılında 190 ton artış göstererek 1.226 tona yükselmiştir. Bu da 2003 yılı için % 43 lük bir geri dönüş oranına tekabül etmektedir. İthalat yönünden baktığımızda ise; 2002 yılında toplam 186.000 ton olan rakam 2003 yılında 123 ton azalarak 63 tona düşmüştür [10].

Görüldüğü gibi, atık kağıt ülkemiz için çok değerli bir hammadde kaynağı olup, toplama oranının da ihtiyaca paralel olarak ilk aşamada en azından %50 seviyelerine yükselmesi gerekmektedir. Üretilen kağıt-karton’un bir kısmının geri kazanılması mümkün olmadığı göz önüne alınırsa 2/3 lük geri dönüş oranı (%65) en yüksek verim olarak kabul edilmelidir. Genellikle %50-65 oranı oldukça iyi bir değerlendirme sayılmaktadır. Örnek vermek gerekirse, Avrupa Birliği ülkeleri içersinde Almanya %72, Avusturya % 69, Hollanda %64, İsviçre %63, İsveç’te ise % 55 ortalama ile en yüksek geri dönüş oranına sahip ülkelerdir. Ancak, atık kağıt toplama oranının yüksekliği ile birlikte asıl önemli olan toplanan kağıdın kaliteli olmasıdır. Atık kağıt kalitesinin iyileştirilmesi ve kullanım alanlarının arttırılması, ülke ekonomisi bakımından kaçınılmazdır [10].

Yıllar itibarı ile baktığımızda kullanılan kağıdın geri dönüşüm oranları her yıl belirli bir miktarda artmakta olup, son dört yılın istatistik rakamı Tablo 3 deki gibidir.

Tablo 3. Kağıdın Geri Dönüşüm Oranları
Tablo 4. Türkiye’de Kağıt Üretimi

Sayfa 15

Tablo 4 deki rakamlar, mamul kağıt karton yönünden, Türkiye’nin ithalatının giderek arttığını göstermekte olup, gelecek beş yılla ilgili büyüme hedeflerini de göz önüne aldığımız takdirde, bu konuda yatırımların gecikmeksizin yapılabileceği açık olarak görülmektedir [10].


Şekil 6. Atık kağıtlardan Yeniden Kağıt Eldesi [5]

Şekil 7. Karton Meşrubat İçecek Ambalajlarının Geri Dönüşümü (5)
04.03. Metal Ambalajlar
Metal yeryüzü tabakasını oluşturan çeşitli minerallerin işlenerek saflaştırılması sonucunda üretilir. Metaller değişik element ve elementlerin bileşiminden oluşurlar, ve bu elementlerin adı ile anılır. Ambalaj endüstrisinde en çok kullanılan metaller teneke ve alüminyumdur. Günlük hayatımızda sık olarak kullandığımız yağ tenekeleri konserve kutuları ve meşrubat kutuları metal ambalajlara örnek olarak verilebilir. Metallerin geri dönüştürülmesi ile her çeşit metal malzeme üretilebilir [3].

Metal, yılda yaklaşık 2 milyon ton civarında hurda metal toplanarak geri kazanılıyor. Hurda demir/çelik kullanımı bu alandaki en büyük miktarı oluşturuyor. Evsel atıklar arasında ise alüminyum içecek kutuları önemli bir ham madde ve enerji kaynağı. Ecomelt her yıl yaklaşık 5 bin ton içecek kutsunu geri dönüştürüyor. Yaklaşık 5 bin civarında alüminyum kutu ise yurt dışına ihraç ediliyor [3].

Sayfa 16

Gıda sanayinde kullanılan metal kaplar değişik metallerden veya bunların kombinasyonlarından yapılmaktadır. Bunların bazıları aşağıda verilmiştir

04.03.01. Gıdalarda Kullanılan Metal Ambalajlar
Kalay kaplamalı çelik kaplar (teneke kaplar)
Gıda sanayinde en çok kullanılan ambalaj malzemesi teneke kaplardır. Tenekenin kalınlığı 0,22 – 0,32 mm dir . yüzeyinin kalayla kaplanması suretiyle gıda maddesinin çelikle teması kesilir. Kalay kaplamanın etkinliği şu faktörlere bağlıdır [7].
• Kaplama kalınlığı
• Kaplamanın homojen olması
• Uygulanan kaplama yöntemi
• Çelik tabakanın bileşimi gıdanın çeşidi

Lakla kaplı çelik kaplar
Koyu renkli gıda maddeleri (vişne, üzüm v.s. ) teneke kaplara konduğu zaman bir süre sonra renkte ağarma görülür. Bu kalayın renk maddelerini etkilemesinin bir sonucudur. Ayrıca sterilizasyon sırasında gıda maddesinde bulunan kükürt, tenekedeki çelik ile FeS (demir sülfür) meydana getirerek renkte kararma olmaktadır. Asit gıdalar (turşu gibi ) tenekede korozyona neden olabilirler. Bu durum tenekedeki kalayın üzerini organik maddelerden oluşan ve lak denen bir madde ile kaplamakla büyük ölçüde önlenebilir. Tenekelerin kaplanmasında kullanılan laklar 5 ayrı grup altında toplanabilir [7].
• Oleoresin (yağlı reçine ) lakları
• Fenolik (phenolik ) laklar
• Vinil (vinyl )laklar
• Epoksi (epoxy ) laklar
• Akrilin (acrylic )laklar

Tablo 5 incelendiğinde değişik gıda ürünlerinde kullanılan lak tipleri ve tipik kullanım alanları görülebilir.

Krom kaplamalı çelik kaplar
Çelik üzerine kalaydan başka da kaplama maddeleri kullanılabilir. Bunların başında krom ve krom oksit gelir. Hatta krom oksit üzerine yeniden gıdaya uygun bir başka kaplama maddesi de kullanılabilmektedir. Bu kaplamalar kalaydan çok daha incedir (4 – 860 mg /m2) ,fakat koruyuculuğu aynıdır. Kalaysız çelik kaplar , bira ve gazlı içeceklerin kutulanmasında ve şişe kapsüllerinde geniş oranda kullanılırlar [7].

Alüminyum kaplamalı çelik kaplar

Sayfa 17

Alüminyum kuvvetli vakum altında buharlaştırılarak çelik levha üzerine kaplanır. Alüminyum kaplama kalınlığı yaklaşık 0,76 mikrondur [7].

Alüminyum kaplar
Metal kutu materyali olarak çelikten başka son zamanlarda Alüminyum da fazlaca kullanım alanı bulmuştur. Alüminyum hava koşullarına karşı daha dayanıklıdır , hafiftir ve kolay şekillendirilir [7].

Ancak asitlere karşı hassas olması nedeni ile aynı kalınlıktaki kalaylı çeliğe kıyasla daha dayanıksızdır ve en öneklisi de lehimlenmesi zordur [7].

Alüminyumun Ambalajlamada Kullanılması
Gıda sanayinde alüminyumun kullanımı son 25 yılda oldukça yaygınlaştırılmıştır.Alüminyumun tercih edilme nedenlerini sıralayacak olursak [11];
- Mikroorganizma içermemesi
- Buhar ve gaz geçirgenliğinin olmaması, dolayısıyla paketlenen gıda maddelerinin nemlenmemesini, su kaybının önlenmesini sağlanır.
- Yağ ve yağlı maddelere yapışmaması sebebiyle yağ endüstrisinde tercih edilmesi
- Değişik dalga boylarındaki ışınları yansıtarak ışın etkisiyle maddelerin bozulmasını önlemesi
- Kolayca boyanabilmesi
- Tenekeyle karşılaştırıldığında daha hafif, şekillenebilir olmaları sebebiyle tercih edilirler. Ancak bu anlatılanların yanında dezavantajlara sahiptirler.
- Fiziksel etmenlere karşı dayanıksız oluşları
- Korozyona uğramaları ve paslanmaları
- 20 mm den ince olduklarında oksijen ve su buharını geçirebilmeleri
- Pahalı bir metal olmaları
- Sağlık açısından zararlı olmaları
- Geri kazanımlarının ekonomik olmaması sebeplerinden son yıllarda çelik olanları tercih edilmeye başlanmıştır.

Alüminyum Ambalajların Kullanılma Şekilleri
Başlıca kullanım şekillerini sıralayacak olursak [11];
-Kutu, tüp, tava, tepsi ve fıçılar:Gıda sanayinde et konserveleri, meyve suyu ve konsantreleri, alkollü içeceklerin ambalajlanmasında kullanılır
-Alüminyum folyolar:Alüminyum folyodan şekil verilmiş paket kapları veya torbalar, poşet tarzında paketlerde kullanılırlar.
-Şekil verilmiş paket kapları:
-Alüminyum folyodan torba, poşet tarzında paketler
-Metalize filmler.

04.03.02. Metal Ambalaj Materyallerinin Geri Dönüşümü
Metal ambalajlar belirli özelliklerine ve tiplerine göre ( manyetik özellik v.b.) merkezi katı atık ayırma sisteminde ayrılır (Şekil 8).

Çelik
Kalayla kaplanmış ve kaplanmamış çelikler olarak gruplandırılır. Bunlar magnetik ve magnetik olmayan fraksiyonla ayrılırlar. Magnetik fraksiyonda çelik, büyük elektromagnetik dalgalarla çöpten ayrılır. Magnetik olmayan fraksiyonda, hava ve su kullanılarak düşük yoğunluklu ametal forma veya yüksek yoğunluklu fraksiyon olan çinko, alüminyum ve bakıra dönüştürülürler (Şekil 9).
Kalaylanmış kutular geri dönüşüm prosesinden geçerken mutlaka kalay kısmı ayrılmalıdır. Çünkü %0.01 kadar kalay bile kalsa çelikte lekeler oluşacaktır ve işlemede zorluk çıkacaktır. Kalayı da sıcak kostik çözeltisi ve oksidantlarla muamele ederek çelik malzemeden ayırırız [7].

Alüminyum
Diğer atıkların da bulunduğu çöplerden alüminyum malzemeleri ayırırken ‘eddy-current’ denilen akımla döndürme prosesi uygulanır. Eddy-current ayırıcı elektromagnetik bir alan oluşturur ve çöpler bu alandan geçerken alüminyum ve demir içermeyen metal malzemeler burada bir hareket kazanırlar ve böylece de dışarı atılarak ayrılmış olurlar. Daha sonra da tekrar kullanımını sağlamak için işlenecekleri yerlere gönderilirler [4].

Sayfa 18

04.03.02.01. Alüminyum ambalaj atıklarından ısı enerjisi elde edilmesi
Alüminyum ambalaj atıkları günlük hayatımızda sigara paketi yaldızı, uzun ömürlü süt ambalajı, çeşitli çikolata, hazır gıda, vb paketlenmiş ürünlerin kullanımı sonunda "çöp" kutularında birikir [12].

Avrupa'da her sene yaklaşık bir milyon ton alüminyum ambalaj sektöründe kullanılıyor. Bu miktarın %60'ını meşrubat kutusu (can) ve kaplar gibi sert veya yarı-sert ambalajlar oluştururken, %40'ını da esnek (flexible) ambalaj olarak tanımlayabileceğimiz, alüminyum folyo ile kağıt veya plastik folyonun birleşiminden oluşan ambalaj tipi oluşturuyor [12].

Ambalaj atıkları iki yol ile ekonomiye geri kazandırılabilir: 1) Geri Dönüşüm (recycling), veya 2) Enerji kaynağı olarak kullanmak.

Geri Dönüşüm, sert ve yarı-sert alüminyum ambalaj atıklarının (meşrubat kutusu, kaplar vb.) geri kazanılmasında kullanılıyor. Tüm evsel atıklar inkinerasyon ile yakıldığında, yakılma sonrasında, atıklar arasında bulunabilecek alüminyum "eddy-akım" metodu ile diğer atıklardan ayrılarak, Geri Dönüşüm prosesi için ayrılıyor.

Esnek (flexible) ambalajlar ise, "enerji kaynağı", bir başka deyişle "yakıt" olarak ekonomiye geri kazandırılıyor.Alüminyumun kolay okside olması "inkenerasyon" işlemi sonucunda yüksek enerji eldesi sağlamaktadır.

Şekil 9. Metal Kutunun Geri Dönüşümü (5)

İnkinerasyon Sırasında Açığa Çıkan Enerji
Evsel katı atıkların inkinerasyonunda, 6-20 mikron kalınlığında alüminyum folyo içeren esnek alüminyum ambalaj atıklarının tamamı okside olur.

Alüminyum Folyo İnkinerasyon İşleminde İyi Bir Yakıttır
Tipik evsel katı atıklar (çöpler) ortalama olarak %1-1,5 alüminyum içerirler. Bunun da %40'ı esnek (flexible) plastik+alüminyum malzemedeki, 6-20 mikron kalınlığında olan folyo halindeki alüminyumdur. İyi işletilen bir inkinerasyon tesisinde bu folyo alüminyumun tamamı yanar (okside olur) ve ısı enerjisini verir [12].

Sayfa 19

04.04. Plastik Ambalajlar
Plastik, petrokimya sanayinde, petrol esanslı ürün veya yan ürünler ile doğal gazı ham madde olarak kullanıp bunların kimyasal dönüşümleri ile elde edilen önemli madde gruplarından birisidir [13].

Hafif olmalarının yanında; paslanmaz, korozyona uğramaz olmaları, yüksek ısı ve elektrik izolasyonu sağlamaları, kolay hasara uğramamaları, esnek ve yumuşak olmaları ve kolay şekil verilebilme gibi özellikler, plastikleri vazgeçilmez paketleme malzemesi yapmıştır [13].

Plastik ürünler; kimyasal yapısı ve kullanım alanları göz önüne alındığında, termoelastik plastikler, termosed plastikler alaşımlar ve termoplastikler gibi birçok türleri bulunmaktadır. Ayrıca, plastikleri, geri kazanıldığında; eritilerek yeniden işlemeye elverişli olan termoplastikler ve eritilemeyen termosetler olarak iki ana guruba ayırmak da mümkündür [13].

Bu türlerin başlıcaları PET (Polietilentetraftalat), PVC (Polivinilklorür), PP (Polipropilen), PS (Polistren) ve PE (Polietilen)’dır. Bu isimler, ambalajların değişik kimyasal yapılarından kaynaklanmaktadır. Şimdi hep birlikte bu plastik türlerine bakalım
• Polietilen (PE) Evlerimizde en çok kullandığımız plastik türüdür. Çamaşır suyu, deterjan ve şampuan şişeleri, motor yağı şişeleri, çöp torbaları gibi birçok kullanım alanı vardır. Geri dönüştürülmüş PE’den deterjan şişeleri, çöp kutuları ve benzeri ürünler üretilebilir.
• Polivinilklorür (PVC) Su ve sıvı deterjanların, bazı kimyasal maddelerin, sağlık ve kozmetik ürünlerinin ambalajlarında kullanılır. Kullanılmış PVC ambalajlarından kirli su boruları, marley ve çeşitli dolgu malzemeleri üretilir.
• Polipropilen (PP) Polipropilenden deterjan kutularının kapakları, margarin kapları gibi ambalaj malzemeleri üretilir. Ayrıca dayanıklı olması ve geri dönüştürülebilirliği nedeniyle otomotiv sektöründe de önemli bir kullanım alanı bulmaktadır. Geri dönüştürülmüş PP’den sentetik halı tabanı, çeşitli plastik oyuncak ve kırtasiye malzemeleri üretilir.
• Polistren (PS) Evlerden kaynaklanan ambalaj atıkları içerisinde en az rastlanan ambalaj türüdür. Yoğurt ve margarin kaplarında yoğun olarak kullanılan polistrenin geri kazanımı, PE ve PP de olduğu gibi yaygın bir şekilde yapılmaktadır.
• Polietilentetraftalat (PET) PET genellikle su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir. Atık PET’ler, sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak değerlendirilebilir.

Çevreye dost plastik ambalaj üretimi
Bozunabilir plastikler konusunda çeşitli firmalar üretim lisansına sahiptirler. Gerek fiziksel mukavemetlerinin düşük olması gerekse üretim maliyetlerinin yüksek oluşu bozunabilir plastiklerin yaygın olarak kullanılmalarını engellemektedir [13].
Çevreye dost plastik ambalaj üretimi için şu hususlar ön plana çıkmaktadır [13].
• Plastik ambalaj malzemesini birim mamul ürün başında azaltılması: Örneğin şişirme kalıplama yöntemiyle elde edilen iki litrelik pet şişeler İngiltere’ de eskiden 63 gram iken, şimdi 50 gram olarak üretilmektedir.
• Biyolojik olarak bozunabilen plastik yapılması: Örneğin nişasta, selüloz veya mikroorganizmalarda üretilen ve biyolojik olarak bozunabilen plastikler gibi. Ancak bir alanda oluşan havasız ortam koşulları sebebi ile, bilinen plastikler kadar yavaş bozunabilmektedir.
• Fotokimyasal olarak bozunabilen plastiklerin üretilmesi; diğer bir değişle ışığa hassas monomerlerle, polimerlerin modifiye edilmesi: Örneğin; Japonya ’da Okura Industrial Co. Ltd ’ in pazarladığı torbalar güneşin UV ışınları ile bozunmaktadır.
• Çeşitli plastik karışımlarının üretilerek, bunların çok amaçlı olarak kullanılabilmesi, ayrıca koekstrüzyon ürünlerine ağırlık verilerek ambalajlanan ürünlerin raf ömürlerinin uzatılması.

Dünyada üretilen petrolün %4 kadarı plastik üretiminde kullanılmaktadır. Bu %4 petrolden elde edilen plastiğin %20-25 kadarı ambalaj sektöründe kullanılmakta, bunun da %50 kadarı dayanıklı ambalajları ( plastik variller, bidonlar, çöp kutuları ) oluşturmakta, geri kalanı da Türkiye ’deki çöp kompozisyonundaki yerini almaktadır [13].

Plastiklerin ; doğada parçalanmaları için geçen ömürleri [ LCA ] (Life Cycle Assesment), genellikle ağaç ve kağıda göre yüksek, cam, demir, alüminyum, nikel gibi inorganik yapıda ki malzemelere göre de çok

Sayfa 20

düşüktür. Bu sebeple, plastiklerin geri dönüşümü ve enerji olarak atıkların değerlendirilmesi konularındaki araştırma ve geliştirme çalışmaları hız kazanmıştır [13].

Plastikler tabiatta ancak fiziksel olarak parçalanabilmekte ve ömürleri 100 yılın üzerinde olmaktadır. Ayrıca hem plastik tüketimindeki artış ve hem de bunların kullanılma sürelerinin kısa olması dolayısı ile atılan atık miktarında da artışlar olmaktadır [13].

Ham petrol , doğal gaz gibi yenilemeyen kaynaklar plastik üretimi için azaltılmakta , oluşan zararlı gazlar hava , su ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Plastik yandığında, çok tehlikeli bir madde olan ve sera etkisi yaratan dioksin ortaya çıkar. Yapışkan filmler gibi bazı plastikler, vinil klorid içerdiklerinden kanserojendir ve gıdalarla etkileşime geçebilir. Bazı plastiklerin geri dönüştürülmesi mümkün olsa da , çok sınırlıdır [13].

Paketlemede kullanılan malzemelerin hammadde giderleri; cam için %25, plastikler için yaklaşık %50 ve metaller için %70-80 oranındadır [13].

Plastikler ayrıca paketleme oranlarını da azaltır. Yani daha az malzeme ile daha fazla şey paketlemek mümkündür. Mesela, bir kilo kadar plastik malzeme ile 27 kilo kadar bir sıvıyı (meyve suyu, soda veya suyu) ambalajlamak mümkündür. Oysa aynı miktarda sıvıyı ambalajlamak için 1,5 kilo kadar alüminyum, 4 kilo kadar çelik veya 13-14 kilo kadar cam malzemeye ihtiyaç duyulur [13].Aynı işi daha az malzeme ile yapmak, aynı zamanda malzemenin hem üretilmesi hem de işlenmesi için kullanılan doğal kaynakların korunması, tasarruf edilmesi anlamına gelir. Nitekim kağıtla karşılaştırdığımızda plastik malzeme aynı işi görecek kadar kağıt malzemeden çok daha az toplam üretim enerjisi gerektirir. Bir de bir iş görecek plastik malzeme miktarı aynı işi görecek diğer malzeme miktarlarından daha az olacağı için üretilmesi kadar taşıması da kolay ve ekonomik olmaktadır. Kısacası plastikler paketlemeyi çok daha verimli bir hale getirirken tabii kaynakları da korurlar. Çok az miktarda plastik ile çok miktarda ürün ambalajlanabilir. 0,6 g PP film ile 80 g çikolata, 1,2 g PE torba ile 1 kg meyve, 1,5 g PP film ile 100 g çikolata, 6 g köpük EPS kap ile 1 kg et, 4 g PE film ile 210 g sosis, 35 g PE şişe ile 1 L süt, 36 g Pet şişe ile 1 L gazlı içecek ambalajlanabilmektedir [13].

04.04.01. Plastik Ambalajların Geri Dönüşümü
Merkezi katı atık ayırma sistemine gelen plastik atıklar türlerine ve kullanılacak dönüşüm yöntemine göre ayrılır (Şekil 10). Plastik materyallerin geri dönüşümü için üç yöntem kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi parçalanmış halde bulunan plastiklerin yeniden işlenmesidir ki bu şekilde elde edilmiş olan bir ambalaj materyali halen tüketicinin kullanımına sunulmamıştır. İkinci yöntem ise plastik malzemenin fiziksel olarak temizlenmesi ile geri kullanımıdır. Üçüncü yöntemde de polimerlerin kimyasal yapıları değiştirilmektedir. Bu yöntemde genellikle monomerlere doğru bir depolimerizesyon olmaktadır ve bu monomerlerden yeni polimerler üretilmektedir. Bu yöntemle elde edilen plastik malzemelere örnek; pet şişelerdir (Şekil 11) [13].

Geri dönüşüm sayesinde ham maddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır. Polietilen ve polipropilen türü plastik atıklar küçük ölçekli çok sayıda işletme tarafından geri kazanılıyor. Yılda yaklaşık 150-200 bin ton civarında atık plastik işlenerek geri dönüştürülmektedir. Atık PET şişeler ise SASA tesisinde tekrar elyaf olarak değerlendirilmektedir. Her yıl 10 bin ton PET şişe geri kazanılmaktadır [13].

Plastiği geri dönüştürme çalışmaları plastiğin kullanımına paralel olarak son yıllarda birkaç kat artmış ve hızla yaygınlaşmıştır. Nitekim 1990 ile 1996 yılları arasında çöpe atılan plastik malzeme miktarı bu geri dönüşüm çalışmaları sayesinde ağırlıkça %20 civarında azalma göstermiştir [13].

Şekil 10. Plastik Ambalaj Malzemelerinin Türlerine Göre Ayrımı [5]